Maaike Cafmeyer, actrice en mama van twee tienerdochters, gaat moeilijke thema’s niet uit de weg. In onze podcast Typisch Tieners blikt ze terug op haar eigen puberteit in een eerder streng nest, en vertelt hoe ze nu met haar dochters inzet op vertrouwen, openheid en eerlijkheid. Het werd een ontwapenend gesprek over opvoeden met een hoek af, en de kracht van een goed geplaatste puber-oogrol.
Je hebt twee tienerdochters van 15 en 13. Wat voor tiener was jij zelf?
"Op de foto van mijn plechtige communie zie je een heel bedeesd, verlegen meisje. Dat toont aan hoe jong ik was. Ik weet nog zeer goed dat ik, toen ik naar het eerste middelbaar ging, een blauw rokje aanhad, en witte sokjes en een witte pull. Er zaten twee meisjes in de klas met een jeansvest, en met meer dan één oorring in één oor. Dat je dat durfde, wow! Daar was ik absoluut nog niet. Ik was het meisje dat haar poppen nog moest achterlaten om naar school te gaan. Dat is er pas in het derde middelbaar uit gegaan.
Toch was ik ook sociaal. Ik zat in de jeugdbeweging, en ik ging elke week, supergraag. Samen met mijn beste vriendinnen leefde ik me compleet uit. Ik was een beetje een kwajongen ook, heel speels en nog heel erg kinderlijk."
Je was dus niet zo snel bezig met jongens of met experimenteren?
"Nee, totaal niet. Mijn eerste liefje had ik toen ik al zestien was. Daarvoor keek ik amper. Dat is bij mijn dochters wel anders: die zijn veel vroeger rijp. De wereld is al veel groter voor hen."
Wat voor opvoeding kreeg jij van thuis uit?
"Mijn ouders zijn van een generatie waarvoor inspraak niet bestond. Het was: 'Waarom? Daarom!' Het waren wel hippies, maar toch konden ze dat niet loslaten. Dat is normaal, denk ik, dat zit ergens in je systeem. Ik kan alleen maar zeggen dat ze keihard hun best hebben gedaan. Natuurlijk zijn er altijd dingen waarvan je denkt: dat had je toch beter anders gedaan. Het is leuk dat ik daar nu wel met hen over kan praten."
Een groot deel van je puberteit speelt zich af op de schoolbanken. Hoe verliep jouw schoolcarrière?
"Ik was een zeer ongelukkig kind in het eerste middelbaar, en dat had er waarschijnlijk mee te maken dat ik me nog zo 'kind' voelde. In het zesde leerjaar had ik een ongelooflijk goede juf gehad. En ineens krijg je om het uur een andere leerkracht, de ene al strenger dan de andere… Ik voelde mij heel alleen, en ik had het gevoel dat ik superdom was. Ik kon eigenlijk wel mee, maar in mijn hoofd was het reusachtig moeilijk. Ik voelde mij alleen maar op mijn gemak in de lessen expressie, dans of plastische opvoeding.
Het tweede was zo mogelijk nog erger. In het derde ben ik overgestapt naar de sporthumaniora. Ik was absoluut niet sportief, maar dat was de enige richting die iets anders aanbood. Daar ben ik keihard beginnen werken, en heb ik een soort wilskracht ontwikkeld. Hoe slecht je ook bent in een sport, als je veel oefent, word je altijd beter. De theorie was dan weer veel te makkelijk voor mij, en ik mocht naar de menswetenschappen overstappen. Daar zat ik helemaal op mijn plaats. De laatste twee jaar van mijn middelbaar waren zalig. Ik heb er zo’n ongelooflijk goede herinneringen aan. We hadden leerkrachten die heel erg uitgingen van ons talent, en van de mogelijkheden die we bezaten. In het laatste jaar zei de klastitularis dat ik naar de unief kon, dat ik kon gaan studeren. Mijn moeder viel bijna van haar stoel!
Als er niet aan de juiste touwtjes wordt getrokken, en je eigenwaarde ligt al niet superhoog, dan kan het echt misgaan. Ik had eigenlijk in het kunstonderwijs moeten zitten, maar ja, dat bestond toen niet, of toch niet bij mij in de buurt."
Zijn er principes die jouw ouders heel belangrijk vonden en die ze jou hebben willen bijbrengen?
"Mijn ouders waren, zeker in mijn puberteit, streng. Ik denk dat vooral mijn vader het moeilijk had dat ik geen kind meer was, dat ik niet meer zo makkelijk deed wat hij vond dat ik moest doen. Ik was geen recalcitrant type, maar ik had wel een keikop. Hij is dan heel streng geworden, en dat heeft me wel getekend. Uitgaan zat er bijvoorbeeld totaal niet in.
Daardoor heb ik echt gevaarlijke dingen gedaan. Tja, als je 16 bent, en je mag naar een fuif van negen tot tien … Dan sloop ik ‘s nachts uit de badkamer, en ging ik met de fiets van Torhout naar Lichtervelde. Zonder licht, natuurlijk, want anders had een auto mij misschien zien rijden. En liefst niet over de asfaltweg, maar over wandelpaadjes in het pikkedonker. Dat is toch gestoord? Maar ja, je staat daar niet bij stil. Je denkt alleen maar: ik ga naar die fuif, ik ga mijn lief zien.
Ik ben uiteindelijk wel een keer betrapt. Ik had mezelf buitengesloten. Mijn zus kon mij gelukkig binnenlaten. Maar ik had mijn schoenen op de vensterbank laten staan, in de regen. Dan heb ik het moeten opbiechten.
Met mijn dochters is het nu heel anders. Hun papa zegt: 'Jullie kunnen alles doen, maar ik kom jullie gewoon netjes halen.' Dat is goed zo, dat is afgesproken. Ze hebben een uur, en ze respecteren dat."
Het is toch een hele verandering tegenover vroeger. Er wordt meer overlegd, er wordt veel meer gepraat, ook over ietwat gênantere thema’s.
"Ja, dat blijft toch een heikel punt. We praten veel, maar 'mama, niet over seks, hè'. Ze vinden dat echt cringe. Wat ik hen wel duidelijk maak is dat ze altijd bij mij terechtkunnen, ook al hebben ze iets verkeerd gedaan. Iedereen kan domme dingen doen, iedereen kan een fout maken. Dat is geen reden om niet naar mij te bellen. We zien dan wel hoe we het oplossen. Daar ben ik altijd bang voor, want ik ken dat gevoel. Ik heb heel vaak gedacht: 'Dat ga ik niet zeggen tegen ons moeder.' Je blijft er dan mee zitten, en dat is zo eenzaam.
Wat ik ook moeilijk vind, is de telefoon, en de sociale media. Dat is iets waar wij niet mee bezig moesten zijn. Een roddel was een roddel, hij was waar of niet waar. Maar als er gedoe was op school, was dat gedoe weg eens je thuis was. Nu blijft dat doorlopen. Er wordt heel veel olie op het vuur gegoten. Ik probeer daar verstandig in te zijn, en dat niet te laten escaleren. Maar die woorden kwetsen wel, ook al is dat in de irreële wereld, zoals ik dat noem. De pesterijen zijn zwaarder, en dat vind ik heel heftig."
Het recht om vergeten te worden, daar moet op ingegrepen worden. Zeker voor pubers: je brein is niet ontwikkeld, je bent seksueel actief …
~ Maaike Cafmeyer
Een gesproken woord vliegt weg, maar een geschreven woord of je scherm kun je wel tien keer herbekijken.
"Ja, en dat geldt ook voor foto’s. Je moet er echt wel bij stilstaan dat die eeuwig blijven circuleren. Daar hebben we veel gesprekken over gehad. Ik vind dat de overheid daar echt een gat laat. Het recht om vergeten te worden, daar moet op ingegrepen worden. Zeker voor pubers: je brein is niet ontwikkeld, je bent seksueel actief…
Die foto’s en het socialemediagebeuren: mijn dochters weten dat ik daar absoluut niet van hou. Ik wil geen foto’s van bij ons thuis. Het is zo fijn om mijn voordeur achter me dicht te trekken - dat is mijn leven zoals het is. Daar heeft niemand zaken mee. Als er een tijdschrift komt, bepaal ik zelf waar we foto’s laten nemen. En omgekeerd geldt dat natuurlijk ook. Voor deze podcast hebben we ook overlegd, dat ik vooral vanuit mijzelf ga vertellen, en niet over hun seksleven bijvoorbeeld. (lacht)
Mijn dochters vertellen wel van andere mama’s die alles wat ze doen op Instagram zetten. Maar ze doen dat zeer goed, ze zijn daar zelf ook wel behoedzaam in.
Wel goed dat jullie zoveel praten, want dat is in veel gezinnen echt nog taboe.
Ik weet hoe belangrijk dat is. Ik weet nog, de eerste keer dat ik naar de gynaecoloog ging, dat was bijna niet bespreekbaar. Mijn moeder vond de pil in mijn sacoche, en die was in shock."
En zijn er momenten dat je zeker weet: nu gaan ze met hun ogen rollen?
"Ja, als ik mopjes maak. Thuis krijg ik het nogal te horen: 'Ga nog eens naar de humorschool'. (lacht) Of als ik te vrijpostige vragen stel aan hun vriendjes - Jezus, mama! En opruimen hè - moet ik de onderbroeken van de planchet trekken, of gaan we ze maar uitzagen? Maar dat zei mijn moeder ook al tegen mij. L’histoire se répète.
Het huishoudelijke gedoe kan ik maar moeilijk loslaten. Weet je, ik werk veel, en om dan nog een keer Assepoester te gaan spelen als ik thuiskom, dat vind ik heftig. Het mag wel gezellig rommelig zijn, maar… dat is dat puberbrein, hè. Mijn broer is 16 jaar jonger dan mij, en vroeger kon ik de deur van zijn kamer zelfs niet openduwen. En nu is die kraaknet. En ik zie bij ons ook wel dat het echt verbetert."
Vind je het heftig om mama te zijn van tieners?
"Ik vind dat het meevalt, ik was er banger voor. Ik heb heel veel plezier met mijn kinderen. Ik zie onzekerheden die ik zelf had terugkomen, maar ik zie ook wel de humor van de situatie in. Ik voel dat ze het appreciëren dat ik er zoveel ben voor hen. En ik kijk niet uit naar de tijd dat ze niet niet meer leuk gaan vinden dat ik ze knuffel. Dat ga ik echt moeilijk vinden. Ik heb het wel graag dat ze eens lekker komen flokken. Dat gaat onherroepelijk over, hè. Maar ik zeg ook altijd: als ik daar als oud moeke ga zitten, dan ga je nog altijd mijn kindje zijn. Dat is toch zo?"
Dat blijft inderdaad. En de zorgen ook. Ben je een bezorgde mama?
"Ja, ze zeggen me altijd: 'Mama, je moet niet zo bezorgd zijn.' In het verkeer bijvoorbeeld, als ze met de fiets weg zijn. Elke vader en moeder is bang als zijn kind op de fiets naar school gaat, hè? Het is zo gevaarlijk. Maar ik weet ook nog hoe leuk ik het vond, toen ik voor het eerst alleen met de fiets mocht gaan. Dat enorme gevoel van vrijheid, dat is zo tof. Dus je wilt ze dat niet onthouden, maar ik vind het wel moeilijk. Ik kan ze ook volgen via de smartphone. Dan vraag ik hen of ze hun locatie willen delen. En dat willen ze vaak ook wel."
En andere zorgen? Ze beginnen misschien hevig uit te gaan, en komen in contact met alcohol, drugs, noem maar op.
"Ik heb altijd gezegd: pak die drugs eens mee naar huis, zodat we eens kunnen zien wat het resultaat daarvan is. (lacht) Dat vinden ze ook wel heel cringe. Mijn oudste zegt zelf dat ze niet verslavingsgevoelig is, maar je weet dat niet hè. En groepsdruk mag je niet onderschatten. Ik heb zelf ook dingen gedaan in groep die ik nooit alleen zou doen. In je puberteit ben je daar zo vatbaar voor. Ik heb mijn eerste pintje gedronken omdat iemand anders dat ook deed, omdat het stoer was. En ik vond het toen niet lekker."
Maar je kunt er wel met hen over praten, over de dingen die ze gaan tegenkomen.
"Ja, ook doordat hun vader Nederlander is. In zijn omgeving waren drugs veel normaler. Dat was gewoon een onderdeel van het puberleven. Hun vader vertelt dan dat bepaalde mensen uit zijn jeugd zijn doorgedraaid door drugs. We hebben het dan samen bijvoorbeeld over psychoses: wat is dat, en wat kan dat teweegbrengen? Als je angstig bent moet je daar al zeker niet aan beginnen. En de meeste pubers zitten wel met angsten."
Wat zijn voor jullie als gezin topmomenten, of mooie tradities?
"Het allerleukste vinden wij - maar dat is wel een beetje aan het veranderen - om samen op ons bootje te zitten. We hebben een zeilbootje, en dan liggen we ’s avonds ergens voor anker, niemand in de buurt, en we hebben onze lichtjes. We koken aan boord, en we vertellen verhalen of spelen een gezelschapsspel. Dat is echt plezant. Nu ze groter worden, voel ik wel dat ze minder zin hebben. Je ziet het ze denken: ja jongens, om daar weer naar de scholeksters te liggen staren… (lacht) Maar ik weet dat dat ook wel weer goed komt."
Wat wens je je tieners toe in hun toekomst?
"Ze hebben alle twee hun eigen, diepste talent. Ik hoop dat ze daar iets mee kunnen doen in hun leven. Want ik zie wel dat mijn dochters bezig zijn met het financiële plaatje. Het gaat daar ook vaak over op sociale media. Hoeveel moet ik verdienen om dat en dat te kunnen doen? Als ik een huis moet kopen, moet mijn loon dan hoger zijn? Ik dacht daar zelf niet over na op die leeftijd, maar voor hen is dat heel reëel. Dus ik vind het belangrijk dat ze hun rekeningen kunnen betalen door iets te doen waar ze goed in zijn."
Wat hoop je dat ze over dertig jaar zullen vertellen over hun tienerjaren?
"Het is niet de makkelijkste tijd van je leven, maar ik hoop dat ze met warmte kunnen terugblikken op hun jeugd. Dat ze ons als mededogende ouders kunnen zien, en dat ze niet het gevoel hebben dat ze niet vrij genoeg zijn gelaten. Maar ze zeggen mij dat nu al: 'We hebben het goed hier bij jullie.' Dat maakt mijn leven al geslaagd.
Ik was daar erg van ontroerd toen ze dat onlangs zeiden, want ik kon dat niet zeggen tegen mijn ouders. Ik heb heel veel ruzie gehad. En dat is ook nodig, hè? Je moet je ouders af en toe haten om zelfstandig te worden. Ik vind het absoluut noodzakelijk dat je jezelf een geweten schopt. Maar met warmte terugdenken aan hoe het was, dat mag wel.
En af en toe eens op je plek gezet worden door je kinderen, dat is eigenlijk toch ook wel fijn. Daar moet ik dan toch ook wel mee lachen: 'Ga maar terug naar de humorschool'."
Zin om te luisteren naar de podcast Typisch Tieners?
