Een nieuwe boekentas, een grotere speelplaats, ontdekken hoe letters woorden vormen: het eerste leerjaar is een spannend avontuur. Maar niet voor elk kind is de stap van kleuter naar lagere school vanzelfsprekend. Wat als je te horen krijgt dat een extra jaar kleuteren je kindje deugd zou doen? Zorgcoördinator Melissa Louvaert geeft tips om van dat extra groeijaar een positief verhaal te maken.
Meer tijd nodig om te groeien
Het is even slikken wanneer de school adviseert om je kindje nog een jaar in de derde kleuterklas te laten. “Dat is begrijpelijk”, zegt kleuterjuf en zorgcoördinator Melissa Louvaert van GO! basisschool De Plataan In Roeselare. “Het is geen leuke boodschap om te krijgen. Maar het is belangrijk dat we daar geen taboe of mislukking van maken. Er is om te beginnen al een groot verschil tussen kindjes die in januari of december geboren zijn. Sommige kinderen hebben gewoon wat meer tijd nodig om te groeien.”
Voor jonge kinderen is de overgang van het kleuter- naar het lager onderwijs een scharnierpunt in hun ontwikkeling. Schoolteams gaan dan ook niet over één nacht ijs voor ze het advies geven om beter nog even te wachten met die overstap. “Dat beslissen we nooit op basis van één moment, test of vaardigheid”, legt juf Melissa uit. “Kan een kindje langere tijd geconcentreerd werken? Lukt het om instructies op te volgen? Kan het zelfstandig aan de slag? Hoe zit het met de fijne motoriek? Schoolrijpheid omvat veel meer dan kunnen tellen of letters herkennen. Het is de som van heel wat cognitieve, motorische en sociaal-emotionele vaardigheden.”
Nieuwe vriendjes, vertrouwde gezichten
“Als school gaan wij nooit zelf aan een kindje vertellen dat het beter nog een jaartje in de kleuterklas blijft. Dat is een gesprek tussen ouder en kind”, zegt juf Melissa. “We vragen wel om daar niet te lang mee te wachten en het positief te brengen. Zeg niet: ‘Je hebt niet hard genoeg je best gedaan’. Verwoord het als een extra groeijaartje: ‘Je vriendjes gaan naar het eerste leerjaar, jij mag nog een beetje langer bij je juf blijven. Je zal je vriendjes nog zien, maar je zal vooral véél nieuwe vriendjes maken.’ Probeer al wat nieuwsgierigheid op te wekken.”
Die vriendjes zijn voor een zesjarige vaak de grootste bezorgdheid. “Inderdaad. Kinderen op die leeftijd weten na een schooldag niet meer met we ze in een taalgroepje zaten, maar wél met wie ze op de speelplaats hebben gespeeld. Heeft je kindje al vaste vriendjes, spreek dan gerust eens af in de zomervakantie. Het zal een geruststelling zijn om te merken dat de vriendschap niet stopt omdat ze niet meer in dezelfde klas zullen zitten.”
Eerst volop vakantie
Is de boodschap verteld? Dan hoeft het extra kleuterjaar niet de hele zomer boven het hoofd te hangen. “Laat de vakantie vooral vakantie blijven”, benadrukt juf Melissa. “Kinderen moeten spelen, vrij zijn en blij zijn. Op die leeftijd is het niet de bedoeling dat de zomer plots een oefenperiode wordt. Natuurlijk kan je bepaalde dingen spelerwijs stimuleren, maar werkblaadjes en oefeningen mogen niet de hoofdrol spelen.”
De wegwijzer van de klas
En dan komt 1 september er al weer snel aan. Opnieuw dezelfde klas, dezelfde juf misschien, dezelfde hoekjes. Is dat niet te veel herhaling voor een kindje van zes? “Een extra jaar kleuteren betekent zeker niet dat kinderen gewoon hetzelfde jaar opnieuw beleven”, zegt juf Melissa. “Daar proberen we als school heel hard op te letten. Kinderen die doorkleuteren kunnen een speciale rol krijgen in de klas. Ze mogen andere kindjes helpen of tonen waar de boekentassen hangen. Zo merken ze: ik weet veel en ik kan al veel. Dat geeft hun zelfvertrouwen een boost. Ook inhoudelijk zorgen we ervoor dat het geen kopie wordt van het vorige jaar. We werken aan dezelfde vaardigheden, maar via andere thema’s en binnen een nieuwe context.”
Niet sneller, maar sterker vooruit
Over het nut van een extra kleuterjaar bestaan verschillende meningen. Ook onderzoek toont aan dat elke situatie weer anders is. Toch kan extra tijd voor sommige kinderen waardevol zijn. Uit het doctoraatsonderzoek van Macheld Vandecandelaere (KU Leven) blijkt dat kinderen die met een hoog risico op zittenblijven toch doorstromen naar het eerste leerjaar, vaak meer kans lopen op psychosociale problemen en lager scoren op welbevinden.
“Een kind laten starten in het eerste leerjaar om ‘het toch eens te proberen’, klinkt verleidelijk, maar is niet altijd de beste keuze”, zegt juf Melissa. “In het begin lukt het misschien, maar na verloop van tijd zie je kinderen toch worstelen. Ze lopen voortdurend op de toppen van hun tenen en dat weegt inderdaad op hun welbevinden en zelfvetrouwen. Ze houden het misschien een tijdje vol, maar botsten vroeg op laat op hun grenzen.”
“Een extra jaar kleuteren, het is nieuws dat je als ouder even moet verwerken, maar probeer weg te blijven van het idee dat het slecht zou zijn, of een schande”, besluit juf Melissa. “Het is geen stap achteruit. Soms is het net de tijd die een kind nodig heeft om daarna met meer vertrouwen vooruit te gaan.”
