Ouder zijn is meer dan een voltijdse job, zeker als je er alleen voor staat. De balletjes die je dan allemaal omhoog houdt? Dat houdt niemand voor een lange tijd vol. Eenoudergezinnen staan voor grote uitdagingen: financiële druk, een extra moeilijke balans tussen gezin en werk, een beperkter netwerk… Ook voor deze gezinnen staat de Gezinsbond op de barricade. Zowel de federale als de Vlaamse regering moet werk maken van een betere ondersteuning en een gezinsvriendelijker beleid.
Eén op de vijf is een eenoudergezin
In Vlaanderen is momenteel één op de vijf gezinnen met inwonende kinderen een eenoudergezin. In Brussel ligt het aantal eenoudergezinnen nog hoger: een op drie.
Eenoudergezinnen zijn financieel kwetsbaarder. Ze kunnen zich minder vakantie permitteren, ze huren vaker, alle vaste kosten (zoals energie, kinderopvang, onderwijs) zijn quasi dezelfde als die van een tweeverdienersgezin. De armoederisico's zijn dus bijzonder hoog: volgens Statbel leeft meer dan één op drie van de eenoudergezinnen onder de Europese armoederisicodrempel...
Ook de combinatie van gezin en werk is extra pittig, en vaak heeft een alleenstaande ouder een beperkter netwerk. Probeer het maar eens: rondkomen met één inkomen én de dagelijkse ratrace van gezin en werk doorstaan. Een alleenstaande ouder combineert in feite drie banen: de zorg voor het inkomen, de opvoeding van de kinderen en het huishouden. Soms is er zelfs nog een extra zorgnood of is de ouder ook mantelzorger. Veel tijd voor het opbouwen van een netwerk dat je kan bijstaan, blijft er dan niet over.
Eenoudergezinnen houden alle balletjes in de lucht
Het huidige gezinsbeleid focust zich op het 'standaardgezin'
Het huidige gezinsbeleid vertrekt vanuit een 'standaardgezin' met twee inkomens en vergeet duizenden ouders die alleen instaan voor zorg, opvoeding en gezinsinkomen. Dit moet veranderen.
Eenoudergezinnen hebben een grotere kans op structurele financiële kwetsbaarheid. En dat is niet verwonderlijk als je weet dat:
- Deze gezinnen op de woonmarkt geconfronteerd worden met lange wachtlijsten voor sociale huisvesting en hoge huurprijzen op de private markt (als ze al een huurhuis vinden).
- Ze op de arbeidsmarkt botsen op een tekort aan flexibele en stabiele jobs die combineerbaar zijn met de zorg voor hun gezin.
- Ze nog moeilijker een betaalbare plek in de kinderopvang of buitenschoolse opvang vinden.
- Ze door het ontbreken van informele opvangnetwerken een hoger risico hebben op stress, burn-out en sociaal isolement.
- Ze in financiële problemen komen door niet-betaalde alimentatie en de traagheid van gerechtelijke procedures.
De Gezinsbond vraagt daarom een inclusief gezinsbeleid dat structureel rekening houdt met de noden van eenoudergezinnen, waardoor niet enkel armoede en ongelijkheid verminderen, maar ook het welzijn en de ontwikkelingskansen versterkt van duizenden kinderen die in deze gezinnen opgroeien.
Algemene voorstellen voor een gezinsvriendelijker beleid - van toepassing op alle gezinnen
- Creëer een digitaal Centraal Gezinsportaal waar alle bekende informatie over een gezin (met toestemming) staat en waar gezinnen geïnformeerd worden over hun rechten, premies en ondersteuning. Dit in eenvoudige taal, met directe contact- en aanvraagmogelijkheden voor ondersteuning en bijkomende info. Voorzie ook een koppeling met de UiTPAS.
- Ken rechten automatisch toe op basis van actuele gezins- en inkomensgegevens. Het automatisch toekennen van sociale toeslagen, fiscale voordelen… biedt gezinnen een gewaarborgde ondersteuning, en vermindert het risico dat gezinnen steun mislopen door onwetendheid of complexe procedures. Rechten mogen niet afhangen van kennis of assertiviteit.
- Betaal uitkeringen zoals werkloosheid, ziekte, verlofstelsels... snel en correct uit. Dit voorkomt acute financiële problemen bij eenoudergezinnen. Een aanzienlijke groep heeft niet de financiële reserves om een laattijdige betaling te overbruggen en is op familie, vrienden of dure persoonlijke leningen aangewezen.
Specifieke voorstellen voor eenoudergezinnen - voor een meer inclusief beleid
- Zorg voor een betere fiscale ondersteuning.
- Stel hogere inkomensdrempels in voor de berekening van het leefloon en de verhoogde tegemoetkoming (VT) voor eenoudergezinnen door onderhoudsbijdragen voor kinderen niet mee te tellen.
- Versterk de positie van eenoudergezinnen op de huurmarkt door onder andere strengere controles op huurdiscriminatie en de automatische toekenning van een huurpremie.
- Geef rechten aan personen, niet aan adressen. Zo komen voordelen ook terecht bij gezinnen waarvan de kinderen feitelijk in de gemeente wonen, maar er niet officieel gedomicilieerd zijn (zoals bij het toekennen van vuilniszakken, basiswaterverbruik of kortingen voor speeltuin, zwembad...).
- Maak kinderopvang toegankelijker voor eenoudergezinnen.
- Zorg voor eenoudervriendelijke verlofstelsels. Verhoog het aantal dagen omstandigheidsverlof naar 12 dagen + 4 dagen per kind voor eenoudergezinnen, volledig betaald. Wijs het volledig pakket geboorte- en moederschapsverlof toe aan eenoudergezinnen en laat zorgverlof deels overdragen aan familieleden. Vergoed alle thematische verloven aan het minimumloon.
- Verleng de termijn van de overgangsuitkering tot het moment waarop de kinderen niet meer kinderbijslaggerechtigd zijn (maximaal tot hun 25 jaar). Het verlies van een partner kan het, naast de zorg van de kinderen, extra moeilijk maken om nieuwe inkomensmogelijkheden te zoeken.
- Behoud fiscale aftrekbaarheid van onderhoudsuitkeringen aan 80% voor bestaande regelingen.
- Breid de UiTPAS uit. Dit maakt sportieve en culturele activiteiten toegankelijker voor eenoudergezinnen.
Dit is maar een deel van de voorstellen, opgesteld door onze studiedienst. De volledige lijst kan opgevraagd worden via studiedienst@gezinsbond.be.
Meer artikelen over eenoudergezinnen vind je op deze pagina.
