‘Ik zou je het liefste in een doosje willen doen…’ niet alleen een heerlijk zinnetje uit een geweldig gedicht, maar ook iets wat elke ouder wel eens denkt. Want je wil je kroost graag behoeden voor heibel en beschermen tegen elke vorm van gevaar. Maar de laatste tijd hoor je regelmatig dat we een beetje doorslaan op dat vlak. Dat we onze kinderen wat minder moeten verpakken in bubbelplastic en hen wat meer de kans moeten geven om te botsen tegen de bulten van het leven. Expert Stijn Van Petegem geeft meer uitleg over je kinderen overbeschermen.
Wie is Stijn Van Petegem?
Stijn Van Petegem is ontwikkelingspsycholoog aan de ULB en bestudeert o.a. de impact van overbeschermend opvoeden.
Wat is overbescherming?
‘Een niveau van bescherming dat niet aangepast is aan het ontwikkelingsniveau van je kind. Er hangt dus veel af van de maturiteit van je kind, maar bijvoorbeeld ook van de omgeving waar jullie wonen. In een rustig dorp laat je een kind van tien makkelijker alleen naar de bakker gaan dan in een drukke stad.’
Vallen en opstaan
Wat zegt de wetenschap? Is deze generatie van ouders er een die betuttelt en overbeschermt?
Stijn: ‘Die opvatting leeft heel sterk en veel mensen hebben daar een uitgesproken mening over, maar tot nu toe is er geen onderzoek dat dit bewijst. Wat we wél al zeker weten, is dat ouders van vandaag meer tijd spenderen met hun kinderen en ook meer betrokken zijn. Heel algemeen kunnen we dus stellen dat ze het beter doen dan de vorige generaties en inderdaad goed bezig zijn.
Het valt wel op dat ouders zelf niet dat gevoel hebben; studies tonen aan dat ze in toenemende mate twijfelen aan hun opvoedkwaliteiten. Waarschijnlijk komt dit doordat er vandaag zoveel aandacht gaat naar ouderschap en opvoeding; we krijgen massa’s info over wat je hoort te doen om je kroost op de juiste manier groot te brengen.
Daarnaast wordt ook snel naar ouders gewezen als het met de kinderen minder goed gaat.’
Oei, wij geven bij de Gezinsbond ook heel wat info over opvoeding… maken wij ouders onzeker op die manier?
‘Als ontwikkelingspsycholoog zou ik het vooral zonde vinden mochten we bepaalde inzichten NIET delen met een breder publiek, maar we moeten ervoor waken dat we ouders niet bang maken of opzadelen met een schuldgevoel. Daarom zou ik altijd meegeven dat er voor opvoeding niet zoiets bestaat als een magisch recept. Het gaat met vallen en opstaan en niemand kent een kind beter dan de ouders zelf.’
Enge verhalen uit de buitenwereld
Eerlijk gezegd snap ik wel dat ouders hun kinderen overbeschermen, je leest en hoort zoveel enge dingen…
‘Uit onderzoek blijkt dat ouders die met een bange blik naar de maatschappij en de medemens kijken, de neiging hebben om hun kinderen sterker te beschermen. En de media spelen inderdaad een heel grote rol in de beeldvorming van een gevaarlijke buitenwereld. Als er vandaag in Amerika een verkrachter een kind heeft meegelokt, komen we dat nog dezelfde dag te weten. Daardoor lijkt het soms alsof er achter elke hoek gevaar schuilt. Vroeger gebeurden er eveneens zulke vreselijke dingen, maar de berichten daarover bereikten ons niet.
Studies tonen verder ook aan dat de manier waarop journalisten ons informeren, effectief bijdraagt aan de wijze waarop ouders opvoeden.’
Aha, goed om weten: mijn job is dus van belang!
‘Absoluut! Neem nu sexting, iets wat vandaag vaak deel uitmaakt van een seksuele relatie, niet alleen bij jongeren maar ook bij volwassenen. In de media krijgen we over dat onderwerp vooral heel dramatische berichten voorgeschoteld. Het gaat dan bijvoorbeeld over tieners die zwaar gepest worden of zichzelf iets aandoen nadat hun naaktbeelden waren gelekt. Heel tragische verhalen natuurlijk, maar ze blijven de uitzondering. Door die mediaberichten kan bij ouders het idee groeien dat sexting echt iets supergevaarlijk is.
In een experimenteel onderzoek hebben we aan ouders twee verschillende artikels voorgelegd. Enerzijds een sterk dramatiserende tekst waarbij vooral het gevaar benadrukt wordt, anderzijds een artikel dat wel praat over de risico's maar ook over het feit dat sexting vandaag deel uitmaakt van de seksuele ontwikkeling en dat er ook veilige manieren bestaan om het te doen. Achteraf bleek dat ouders die het dramatische stuk gelezen hadden, meer geneigd waren om te overbeschermen dan zij die het informatieve stuk gelezen hadden.’
De druk en de lat
Zijn er buiten die berichten in de media nog andere aspecten die ervoor zorgen dat ouders hun kinderen te veel gaan beschermen?
‘Ik had het daarnet al over de grote druk die er vandaag gelegd wordt op ouders: onze maatschappij verwacht dat ze heel sterk betrokken zijn bij hun kroost en dat ze de behoeften van hun kinderen altijd vooropplaatsen. Ouders die die druk voelen, gaan de lat heel hoog leggen, altijd en overal aanwezig willen zijn, overmatig controleren en ook overbeschermen. En omdat het meestal de moeders zijn die erop aangesproken en aangekeken worden als het fout gaat met de kinderen, zijn het vooral de mama’s die die neiging zullen hebben.
Daarnaast heeft het ook te maken met de economische realiteit. Als je leeft in een wereld met een grotere onzekerheid rond jobs en rond de toekomst in het algemeen, wordt de inzet groter. Studies tonen aan dat ouders dan meer controleren en er proberen voor te zorgen dat hun kinderen goed presteren op school zodat ze het juiste diploma halen en naar de unief kunnen gaan om beter “gewapend” te zijn voor een competitieve en onzekere wereld.’
We weten allemaal dat je sterker wordt door eens plat op je buik te gaan en daarna weer recht te krabbelen, je kan leren uit je mislukkingen. Durven ouders van vandaag hun kinderen nog te laten falen?
‘Ze zullen daar minder toe geneigd zijn, omwille van die druk waarover ik het net had en ook omwille van het feit dat er snel met een beschuldigende vinger naar de ouder wordt gewezen. Toch is het belangrijk dat kinderen de kans krijgen om af en toe te falen, aangepast aan hun ontwikkelingsniveau en hun leeftijd. Als ze eens een foute keuze maken en er ook de gevolgen van dragen, zullen ze daar veel uit leren.’
Buitenspelen en vervelen
Het is een feit dat kinderen veel minder samen buitenspelen dan vroeger. Heeft dat – behalve het feit er veel meer auto’s rondrijden – ook met overbescherming te maken?
‘Zeker, maar evengoed met de aantrekkingskracht van schermpjes. Jammer, want buitenspelen valt om heel wat redenen aan te raden, en niet alleen omdat het goed is voor hun gezondheid. Kinderen moeten ook eens kunnen spelen zonder toezicht. Zo leren ze om problemen op te lossen met leeftijdsgenootjes, zonder dat hun ouders tussenkomen om te zeggen wie er gelijk heeft.
En ja, hobby’s kunnen geweldig zijn, maar we hoeven niet elk vrij uur van onze kinderen vol te proppen met activiteiten. Ze hebben ook nood aan niet-gestructureerde tijd, zodat ze zich eens vervelen en geïnspireerd worden om creatief te zijn.’
Aha, lang leve het nutteloos rondhangen dus!
‘Rondhangen met leeftijdgenoten is inderdaad ideaal, daar doen ze veel relationele en sociale skills op!’
