Je bent moe, de dag was lang en je kindje speelt eindelijk rustig op het tapijt. Het is het moment om even door je sociale media te scrollen. Maar voor je het weet duurt zo’n ‘scrollminuutje’ geen minuut, maar een halfuur en heeft je feed je helemaal opgeslorpt. Wil je als ouder bewuster omgaan met je smartphone? Psychotherapeut Reitske Meganck weet raad.
De expert
Prof. dr. Reitske Meganck is hoofddocent aan de UGent, psychotherapeut en auteur van ‘Nooit meer alleen: opvoeden en opgroeien in een wereld vol schermen’ (2025, Borgerhoff & Lamberigts).
Merkt een baby van zeven maanden het eigenlijk als je op je smartphone scrolt?
Reitske Meganck: “Wanneer je bezig bent met je gsm, zit je met je aandacht in een andere wereld. Dat is wat je baby kan merken: niet zozeer het scherm zelf, maar het feit dat je er even niet helemaal bent. Daardoor kan het moeilijker worden om signalen van je kindje op te pikken. En net die afstemming is belangrijk, want tijdens de eerste levensjaren wordt de basis gelegd om vertrouwen te hebben in de wereld.
Als baby’s bijvoorbeeld honger hebben, zullen ze dat signaleren en reageren hun ouders daarop. Zo krijgen kinderen gaandeweg vertrouwen in anderen én in zichzelf, omdat ze merken dat hun signalen effect hebben. Als je af en toe zo’n signaal mist, is dat natuurlijk niet erg. Dat overkomt elke ouder. Maar als dat regelmatig gebeurt, kan dat op termijn wel een impact hebben.”
Als je kookt of opruimt, ben je ook niet continu met je kindje bezig. Is dat dan zo anders?
“Toch wel. Dat merk je als volwassene ook: het is heel frustrerend om met iemand te proberen te praten die gefocust is op een gsm, omdat die persoon bepaalde dingen gewoon niet hoort. Tijdens het scrollen ben je fysiek wel aanwezig, maar mentaal niet. Je gezicht wordt bovendien vaak emotieloos, wat verwarrend of onveilig kan aanvoelen als je kindje je aandacht probeert te trekken. Tijdens het koken ben je fysiek misschien wat verder weg van je kind, maar je aandacht blijft in dezelfde ruimte. Je merkt het veel sneller als je baby begint te jammeren.”
Tijdens het scrollen ben je fysiek wel aanwezig, maar mentaal niet.
Wat is er zo bedreigend aan een emotieloos gezicht?
“Het bekende ‘still face’-experiment uit de jaren zeventig toont dat baby’s stress kunnen ervaren wanneer een verzorger plots geen emotie meer toont. Dat speelt zeker rond de leeftijd van zeven à acht maanden, want dan begint een baby te beseffen dat hij of zij een persoon is op zichzelf, los van de ouders. Interactie met anderen is een manier om het eigen bestaan te ervaren en te bevestigen. Als de ander ineens niet meer reageert, kan dat erg verwarrend zijn.
Daarnaast zijn gezichtsuitdrukkingen belangrijk om de situatie, zichzelf en de ander te lezen: is alles veilig, hoe voel ik me, hoe voelt de ander zich? Gezichtsuitdrukkingen vormen zo de basis om eigen gevoelens te leren begrijpen en om later empathisch te kunnen zijn.”
Weg met de smartphone dus?!
“Zo extreem hoeft het niet te zijn. Het voornaamste is doseren. Je moet je als ouder absoluut niet schuldig voelen als je af en toe eens op je gsm kijkt – we doen dat allemaal. Mijn eigen zoon is intussen vijftien, maar ik herinner me nog goed de eerste keer dat hij kroop: recht naar een gsm. Zijn interesse was ongetwijfeld gewekt doordat ook wij daar veel mee bezig waren. Alleen zijn smartphones intussen nog veel meer verweven met ons dagelijks leven. Bewuster omgaan met je smartphone en die af en toe wegleggen, kan dan al heel veel verschil maken.”
5 manieren om bewuster met je smartphone om te gaan
Gebruik de ‘Focus’-stand
Soms heb je je gsm gewoon even nodig: om een foto te maken, of om je partner te whatsappen dat die brood moet meebrengen. Door je smartphone in de ‘Focus’ - of ‘Niet storen’-stand te zetten wanneer je kindje in de buurt is, kan je dat doen zonder afgeleid te worden door meldingen. Zo leg je je gsm nadien makkelijker weer weg, zonder dat een werkmail of Instagramreactie je aandacht kaapt.
Bel in plaats van te sturen
Nog beter dan whatsappen voor een boodschap? Even bellen. Zet gerust de luidspreker aan, zodat je baby meegeniet van de stemmen. Zo leert je kind gaandeweg dat een gsm dient om met elkaar te communiceren, en voelt hij of zij zich betrokken bij het contact.
Laat je baby eens meekijken ...
Moet je even een mail lezen of een video delen? Dan hoef je je gsm niet krampachtig af te schermen. Door je baby af en toe te laten meekijken, wordt de smartphone geen mysterieus object waar je kindje almaar nieuwsgieriger naar wordt. Door samen dat bericht te sturen, ontstaat er opnieuw een gedeeld moment.
... maar beperk schermtijd
Je baby alleen op een smartphone laten tokkelen of voor een scherm zetten, is minder aangewezen. Moet je even iets doen? Zet je kindje liever in de wipstoel met een speelgoedje of in het park. Zo leert je zoon of dochter zichzelf bezig te houden, zonder afhankelijk te worden van externe prikkels.
Geniet van het moment
Ook als je baby rustig drinkt of speelt, kan hij of zij contact zoeken. Toch geen ideale ‘scrollpauzes’ dus. Er is niets mis met af en toe een bericht of foto, maar de momenten samen zijn schaars en waardevol. De smartphone is er na bedtijd ook nog.
