Je tiener heeft het over ‘snus’. Jij denkt: wát? Het gaat meestal over nicotinezakjes, kleine zakjes die je onder je bovenlip stopt. Waarom zijn ze interessant voor tieners? En hoe begin je er thuis over zonder dat je bij je eerste zin al een paar rollende ogen cadeau krijgt? We leggen onze vragen voor aan het Vlaams Instituut Gezond Leven.
Even uitklaren: snus is niet hetzelfde als een nicotinezakje
Veel jongeren noemen nicotinezakjes gewoon "snus", maar dat klopt niet helemaal.
Snus en nicotinezakjes zijn zakjes die onder de bovenlip worden geplaatst, tussen het tandvlees en de lip, waar ze nicotine afgeven. Ze lijken op kleine theezakjes. De nicotine wordt via het mondslijmvlies opgenomen in het bloed.
- snus (bruine zakjes) bevat tabak en nicotine
- nicotinezakjes bevatten geen tabak, maar wel nicotine. Ze zijn verkrijgbaar in verschillende concentraties en smaken.
Waarom vinden jongeren ze interessant?
- ze produceren geen rook of damp
- ze zijn makkelijk te verbergen
- ze bestaan in allerlei smaakjes en zitten in kleurrijke doosjes
- ze worden gepromoot via sociale media en vriendengroepen
Ze kunnen dus gebruikt worden op plaatsen waar roken of vapen niet kan. In de klas, op de bus of tijdens de training. Handig? Misschien. Onschuldig? Zeker niet.
Sommige jongeren zijn nieuwsgierig of denken dat nicotine hen helpt om zich beter te concentreren of beter te presteren bij bijvoorbeeld studeren, gamen of sporten. Door die combinatie kunnen nicotinezakjes aantrekkelijk zijn en worden de risico's soms onderschat. Als een vriend dan zegt: 'probeer eens', is die stap snel gezet.
Gebruikt 'iedereen' dat dan?
Is er echt sprake van een hype?
Volgens de VAD leerlingenbevraging van schooljaar 2023 – 2024 heeft ongeveer 7,5% van de jongeren tussen 12 en 18 jaar ooit een nicotinezakje geprobeerd. Dagelijks gebruik komt veel minder voor. De meeste jongeren gebruiken dus géén nicotinezakjes. Ter vergelijking: 2,1% rookte in die periode elke dag tabak en 6,1% vapete dagelijks. Hoewel de laatst beschikbare cijfers dateren van het schooljaar 2023-2024, en het gebruik sindsdien mogelijk wat is toegenomen, hebben we geen aanwijzingen dat het sterk is gestegen of dat het in de buurt komt van het gebruik van sigaretten of e-sigaretten.
Het is niet omdat er over plots veel over snus of nicotinezakjes gepraat wordt, dat het automatisch betekent dat er sprake is van massaal gebruik.
Dat betekent niet dat we het moeten wegwuiven. Het is belangrijk om aandachtig te blijven, maar paniek is nergens voor nodig.
Een andere belangrijke vaststelling is dat de jongeren die wel eens een nicotinezakje probeerden, meestal ook andere nicotineproducten gebruikten, zoals sigaretten of e-sigaretten. We moeten het gebruik van nicotinezakjes dus niet als een afzonderlijk fenomeen bekijken. Het is dus belangrijk om te kijken naar het algemene gebruik van nicotine.
De opvallende doosjes, de zichtbaarheid op sociale media en de verhalen die jongeren onderling verspreiden, kunnen de indruk wekken dat iedereen ermee bezig is. Maar dat zorgt misschien eerder voor een overschatting van het gebruik.
Het is niet omdat er veel over iets gepraat wordt, dat er automatisch sprake is van massaal gebruik. Paniek is nergens voor nodig.
~ Vlaams Instituut Gezond Leven vzw
Wat zijn de risico’s?
Het grootste gezondheidsrisico is de nicotine zelf.
Nicotine:
- werkt sterk verslavend, zeker bij jongeren
- kan de ontwikkeling van het tienerbrein beïnvloeden
- verhoogt hartslag en bloeddruk wat kan zorgen voor misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid en hartkloppingen
- kan het tandvlees en mondslijmvlies beschadigen
Sommige zakjes bevatten verrassend hoge hoeveelheden nicotine. Voor jongeren die niet gewend zijn aan nicotine kan dat stevige bijwerkingen geven.
Zijn nicotinezakjes verboden?
Ja en nee.
De verkoop van nicotinezakjes is in België verboden sinds juli 2023. Toch raken jongeren er nog aan via webshops, sociale media of vrienden. Het bezit of gebruik is op zich niet verboden. Snus mag binnen de Europese Unie alleen in Zweden worden verkocht.
Wat kan je doen als ouder?
Een geruststelling vooraf: ook als je tiener met de ogen rolt zodra jij aan een zin begint, doet jouw mening ertoe. Je hoeft er zeker geen officieel gesprek aan de keukentafel van te maken..
- Begin met een vraag
Gebruik een nieuwsbericht of een situatie uit de omgeving als aanleiding voor een gesprek. Stel open vragen en luister vooral. Wat weet je kind over nicotineproducten? Wat denken hun vrienden ervan? Een gesprek werkt meestal beter dan een kruisverhoor. Tieners die het gevoel hebben bij iemand terecht te kunnen, staan steviger in hun schoenen en hebben minder kans op risicovol gedrag.
- Vertel rustig waar je grens ligt
Geef rustig en duidelijk je eigen mening. Als je meteen boos wordt of begint te beschuldigen, is de kans groot dat je kind dichtklapt. Een open gesprek levert meer op dan een preek. Dat betekent niet dat je het gebruik moet goedkeuren. Maak duidelijk dat nicotinezakjes geen onschuldig product zijn. Ga samen op zoek naar correcte informatie, er leven heel wat misvattingen onder jongeren.
- Geef zelf het goede voorbeeld en wees eerlijk
Jongeren leren vooral uit wat ze zien. Rook of vape jij? Of gebruik je nicotinezakjes? Dan hebben ze een positievere associatie om het zelf ook te doen. Dat betekent niet dat ouders die zelf nicotine gebruiken geen gesprek kunnen aangaan. Integendeel: wees eerlijk. Je kan ook vertellen dat je zelf liever niet afhankelijk zou zijn van nicotine.
De boodschap die we ouders vooral willen meegeven
Blijf rustig, maar wees alert. Nicotinezakjes zijn een product dat aandacht verdient, maar de meeste jongeren gebruiken ze niet. Laat je dus niet onnodig verontrusten door mediaberichtgeving of opvallende verhalen. Blijf praten met je kind en volg je buikgevoel. Het belangrijkste is interesse tonen, luisteren, correcte informatie geven en duidelijke grenzen stellen.
Meer tips en informatie over nicotinezakjes en snus kan je terugvinden op de website van Gezond Leven. Op WatWat kan je meer informatie terugvinden op maat van jongeren.
