In je slaapkamer plassen. Afwasmiddel drinken. Een levende vis inslikken. Spookrijden tegen hoge snelheid en jezelf filmen. TikTok-challenges variëren van behoorlijk onnozel tot ronduit levensgevaarlijk.
Als ouder denk je bij sommige filmpjes maar één ding: waarom zou je dit in hemelsnaam doen? ‘Omdat tieners al eens domme stoten uithalen’ is een te simpel antwoord. Er speelt heel wat meer.
Om te beginnen reageren sociale media bijzonder goed op extreme filmpjes: iets wat verontwaardiging of een stevige ‘WTF?!’ uitlokt, wordt bekeken, doorgestuurd en becommentarieerd. Op die manier ontvangt het algoritme precies het signaal dat het nodig heeft: hiervan willen mensen blijkbaar méér zien. Jongeren krijgen zulke filmpjes daardoor soms keer op keer voorgeschoteld. En wat je vaak ziet, begint ook gewoner te lijken.
Daar komt nog bij dat het tienerbrein volop in ontwikkeling is. Het deel van de hersenen dat helpt om impulsen af te remmen en risico’s goed in te schatten, het rationele deel dus, is nog niet volgroeid. Het deel dat gevoelig is voor spanning, emoties en beloning draait daarentegen op volle toeren. Zet daar een paar vrienden bij, voeg wat groepsdruk toe en laat iemand roepen: “Komaan, doe maar!” – liefst terwijl er al gefilmd wordt – en je krijgt een pittige cocktail. Uiteraard zal niet elke tiener daarom gaan spookrijden, maar het verklaart wel waarom jongeren soms dingen doen waarvan ze achteraf zelf denken: dat was écht niet slim.
Niet preken, wel praten
Wanneer je als ouder leest of hoort over zo’n gevaarlijke challenge, is de verleiding groot om meteen naar je tieners te stappen: ‘Onverantwoord! Snap je nu hoe gevaarlijk TikTok is?’ Een logische reactie, maar de kans bestaat dat je tiener al heeft afgehaakt voor je aan je tweede zin begint. Probeer daarom op een rustige manier te polsen: ‘Zag jij die challenge al voorbijkomen? Wat denk je daarvan?’ Met open vragen kan je te weten komen wat je tieners erover denken. Best mogelijk dat ze het zelf geschift vinden. Maar misschien minimaliseren ze het gevaar en dan babbel je daar best eens over. Wat geen goed idee is: TikTok in zijn geheel afdoen als gevaarlijk en verderfelijk. Voor je tieners blijft TikTok namelijk een plek waar ze dingen ontdekken, plezier maken en contact hebben met vrienden. Als jij van wal steekt met “die TikTok brengt toch niks goeds”, zullen je tieners meteen in de verdediging schieten en is er geen gezond gesprek meer mogelijk.
Bij echt gevaarlijke challenges moet je uiteraard wel duidelijk zijn. Spookrijden is geen onschuldig onlinegrapje, maar die boodschap komt soms beter binnen wanneer je het allemaal wat concreter maakt. Vraag bijvoorbeeld: ‘Stel dat wij met ons gezin op de snelweg rijden en er komt plots zo’n spookrijder op ons af. Wat dan?’ Op die manier help je tieners om verder te denken dan filmpjes, lachende vrienden en likes. Wat zijn de mogelijke gevolgen? Is die online aandacht dat werkelijk waard? Het doel is uiteindelijk dat jouw stem in dat tienerhoofd sterker klinkt dan die van TikTok. Niet door te preken, maar door erover te praten.
Mijn vrienden deden het ook
Een cruciaal aspect in heel dit verhaal: groepsdruk. Tieners willen er dolgraag bijhoren, dus het valt hen moeilijk om in te gaan tegen een gek of gevaarlijk plan van de groep. Je kroost weerbaar maken doe je niet met één goed gesprek, maar wat wel kan helpen, is af en toe iets vertellen uit je eigen tienerjaren. Misschien heb jij je ooit door vrienden laten verleiden tot iets waar je achteraf spijt van had? Deel dat gerust.
De daad, niet de vrienden
Hoor je verhalen over gevaarlijke experimenten van je tieners en hun maten? Geef dan gerust je mening, maar focus daarbij op die experimenten, en niet op de vrienden. ‘Wat jullie daar gedaan hebben, lijkt me nu echt geen slimme beslissing’ zullen ze makkelijker aanvaarden dan wanneer je hun vrienden met de vinger wijst. Doe je dat wel, is de kans groot dat ze zulke verhalen voortaan voor zichzelf zullen houden. En dat is net wat je niet wil. De belangrijkste bescherming tegen gevaarlijke challenges is niet dat je elke nieuwe TikTok-trend kent, maar dat je tieners weten dat ze altijd bij jou terechtkunnen. Zeg dat ook letterlijk: ‘In welke situatie je ook zit: als je je er niet goed bij voelt of er gebeurt iets engs, bel mij. Ik ben er voor jou.’
Meer weten?
Met Veilig Online, een samenwerking tussen Child Focus en Gezinsbond, versterken we ouders en opvoeders in de mediaopvoeding van kinderen en jongeren, aan de hand van interactieve vormingen en boeiende webinars.
- Check Veilig Online, een ijzersterke interactieve site van de Gezinsbond en Child Focus, met heel wat info om het online leven van je tieners veilig en leuk te houden.
- Ook op Medianest vind je puike tips en handige info.
