Wat als je kindje weinig durft of vaak bang is?

Wat is angst bij kinderen en hoe herken je het?

Angst is een systeem dat ons waarschuwt voor gevaar. Het helpt ons situaties inschatten en afwegen. Dat is nodig, maar soms staat dat systeem té scherp afgesteld, zeker bij (jonge) kinderen is dat het geval. "Wat als er een meteoriet inslaat? Wat als ik geen goed rapport heb? Wat als jullie doodgaan?" Angst kan voor veel onnodige stress zorgen.

Bij kinderen uit angst zich vaak in verstoppen, driftbuien, lichamelijke klachten of zelfs in bevriezen. Ze willen geen nieuwe dingen meer proberen en vermijden de ‘gevaarlijke’ situatie. Op zich is bang zijn iets heel normaal – iedereen is wel eens bang. Het wordt moeilijker wanneer je kind zich door die gevoelens laat leiden.

Hoe ondersteun je je kind?

Angstige gedachten kunnen erg intens aanvoelen. Het is verleidelijk om je kind te beschermen, door bepaalde dingen te vermijden. Toch werkt dat op lange termijn averechts: de angst groeit er vaak zelfs door. Maar wat kan dan wel helpen?

Deze strategieën kunnen een houvast zijn om anders met die gedachten om te gaan:

• Ontken de angst van je kind niet
  Wuif de angst niet weg en erken het gevoel eerst. Toon begrip en maak duidelijk dat iedereen wel eens bang is, ook jij, ook andere volwassenen. Zoek daarna samen naar een ‘helpende gedachte’ die steun kan bieden op een moeilijk moment: "Ik kan hulp vragen als dat nodig is" of "Ik leer van moeilijke dingen". Kies geen gedachte die de angst ontkent, maar eentje die vertrouwen geeft. Dit kan bij oudere kinderen een houvast geven.
• Stel angstige gedachten in vraag
  Wees een soort detective en onderzoek samen of de gedachte klopt. Is je kleuter bang voor inbrekers? Vanwaar komt die angst, die gedachte? Door een verhaaltje in de klas, iets wat een vriendje zei? Vertel wat je doet om ervoor te zorgen dat je veilig bent thuis: de ramen zijn dicht, de deuren op slot, er is misschien een hond die zal waken.... Zo leert je kind dat een gedachte geen feit is.
• Maak angsten realistisch
  Omgaan met angst vraagt tijd en je overwint ze niet in één keer. Stel geen te grote verwachtingen en hou het haalbaar. Een voorbeeld: kinderen met faalangst denken dat alles perfect moet zijn en willen daarom bijvoorbeeld geen huiswerk doen. Dat zorgt voor stress en uitstelgedrag. Beslis samen wat ‘goed genoeg’ is. Vertel ook hoe het voor jou vroeger was.
• Herinner aan eerdere successen
  Denk samen terug aan iets wat vroeger spannend was, zoals alleen van de glijbaan gaan, een nieuwjaarsbrief opzeggen... Wat hielp toen? Wat lukte er toch? Gebruik eventueel foto’s of briefjes om dat succes te visualiseren. Zo toon je dat je kind wél durf en lef heeft.

Wat helpt bij spanning?

Naast het bijsturen van gedachten is het ook belangrijk om spanning in het lichaam te leren reguleren. Angst zet zich namelijk vast in het lijf. Dit zijn drie praktische tips (waar ook jij als ouder baat bij kan hebben!)

• Stel samen een soort kalmeerplan op waar je kind naar kan teruggrijpen in een stressmoment. Ontspanning geeft namelijk een gevoel van controle. 
  Kies bijvoorbeeld enkele ademhalingsoefeningen, zoek iets wat kan afleiden of doe samen een korte mindfulnessoefening. Een eenvoudige oefening is om vijf dingen te noemen die je ziet, vier dingen die je voelt, drie dingen die je hoort, twee dingen die je ruikt en één ding dat je proeft.
• Beweeg de spanning eruit! Een rondje lopen in de tuin of een radslag doen kan al helpen. Zo kunnen ze de spanning letterlijk van zich afschudden.
• Normaliseren: leg uit dat angst heel normaal is. Iedereen is wel eens bang, ook andere kinderen en volwassenen. Angsten kan je niet vermijden, maar er zijn wel manieren om ermee om te gaan. 

Stap voor stap angsten overwinnen

Naast ondersteunen en reguleren is het belangrijk om angsten ook echt onder ogen te komen. Een angst pak je het best stap voor stap aan. Bedenk samen stapjes of doe ze samen. Vooral de eerste stappen zijn de belangrijkste en moeten succesvol zijn.

• Is je kind bang voor een tandartsbezoek? Ga dan regelmatig eens langs, ook als het niet dringend is. Maak de eerste ervaringen positief. Zo kan je een latere negatieve ervaring compenseren. Ook spel kan hierbij helpen: speel een tandartsbezoek na waarbij je kind de tandarts is. Of lees een boekje over de tandarts.
• Is je kind bang voor honden? Begin dan met het kijken van een filmpje over honden of ga op zoek naar wat leuke boekjes uit de bibliotheek. Ga daarna eens naast een hond staan met je kind naast je of in je armen. Om tot slot eens een (rustige) hond te aaien. 

Op deze manier leert het brein dat het gevaar kleiner is dan gedacht en groeit het zelfvertrouwen met elke succeservaring.

Uit de comfortzone

Je kind en zijn angsten begeleiden kan ook als (groot)ouder ongemakkelijk voelen. Je wil het oplossen, maar tegelijk ook niet te veel druk zetten. Jij moet dus ook een stapje zetten en het tempo van je kind volgen.

Bied een houvast als (groot)ouder, maar neem de controle niet over. Moedig hen aan: "Je kan het! Ik geloof in jou! Dit is iets waar je van kan leren!" en herinner je kind aan wat vroeger al hielp om een stapje verder te zetten. Vertrouwen is het beste medicijn tegen angst. Succes!