Een nieuw level voor games kopen of nieuwe sneakers bestellen via Instagram: online betalen gaat tegenwoordig heel gemakkelijk en snel. Voor je kind blijven de risico's vaak onzichtbaar, het geld minder tastbaar. Maar hoe maak je je tiener wegwijs in de wereld van transacties, qr-codes, phishing en reclame? En wat als het verkeerd loopt?
Uit een recente bevraging* blijkt dat oudere kinderen vlot online kopen, maar vaak onvoldoende begrijpen wat dat precies inhoudt en welke risico’s eraan verbonden zijn. Ook ouders geven aan dat het niet makkelijk is om hierover duidelijke afspraken te maken. Als ouder hoef je geen expert te zijn, maar wel betrokken en geïnformeerd.
1. Praat over geld
De eerste stap is bewustzijn creëren. Dat kan al heel simpel: door erover te babbelen!
- Bespreek geld in het dagelijks leven. Kijk bijvoorbeeld samen naar de prijzen in de supermarkt. Leg uit waarom het ene koekje goedkoper is dan het andere. Laat hen de rekening van een bestelling bij de frituur inschatten of laat hen eens zelf betalen met de kaart.
- Neem je kroost mee in gesprekken over geld. Nodig je kind uit om mee te volgen en denk samen na over oplossingen. "We hebben deze week te veel geld uitgegeven aan X, waar kunnen we dan deze maand besparen?"
- Beantwoord geldvragen en geef eerlijk antwoord op hun maat. "Zijn wij rijk?" "Waarom kunnen we niet elke week naar het pretpark?" Ook als het financieel moeilijk gaat, kan je hen geruststellen: "Het geld is even op, waardoor we keuzes moeten maken. Dat is nu lastig, maar het komt goed."
- Jij bent een voorbeeld! Let je op promoties, check je eerst wat je hebt voor je gaat shoppen of doe je zomaar wat? Vertel je kind over de keuzes die je maakt en de prioriteiten die je stelt. Zo leren kinderen onbewust veel over geld.
Door van kleins af aan financiële zaken bespreekbaar te maken, leer je kinderen stapsgewijs wat geld betekent.
2. Maak duidelijke afspraken
Wat is mijn maandbudget? Moet ik iets sparen? Mag ik voorschieten voor vrienden? Mag ik geld uitgeven aan games? Mag ik geld lenen van mijn ouders?
Zet gemaakte afspraken op papier, zo is er geen discussie mogelijk als het fout loopt. Vul bijvoorbeeld samen een zakgeldcontract in, waarop je aanduidt wat wel of niet mag. Een sjabloon daarvoor vind je makkelijk online.
3. Beperk toegang tot betaalmiddelen
Afspraken zijn belangrijk, maar die durven kinderen wellicht eens omzeilen. Geef daarom geen onbeperkte toegang tot een bankkaart, betaalapp of opgeslagen betaalgegevens.
Geschikte alternatieven kunnen prepaid kaarten, app-tegoeden of een kinderrekening zijn. Door de bankrekening van je kind te koppelen aan die van jou, krijg jij zicht op transacties, uitgavenlimieten en budget. Een andere manier kan ook door ouderlijk toezicht in te stellen op toestellen zoals de telefoon, PlayStation of Xbox. Daar kan je uitgaven en schermtijd controleren en limiteren.
4. Leer je kind kritisch omgaan met (online) aankopen
Jonge kinderen en tieners hebben een zwak voor misleidende reclames. En dat weten adverteerders. Leer ze kritisch nadenken vóór ze iets kopen: Heb je dit echt nú nodig? Is hier budget voor? Bestaat er een goedkoper of duurzamer alternatief? Door even stil te staan bij een aankoop, leren ze beter nadenken over hun keuzes. Je kan bijvoorbeeld zeggen dat als ze het binnen een paar weken nog steeds graag willen, ze het wel mogen kopen.
Leer je kroost ook reclametrucjes kennen, namelijk dat:
- Niet alles wat online verschijnt spontaan of eerlijk is. Als er staat ‘van deze sneakers ga je sneller lopen’, dan neem je dat met een grote korrel zout.
- Reclame vaak inspeelt op emoties en groepsdruk. Leg de focus op dingen die ze wél hebben, niet op wat ontbreekt. ‘Jij hebt misschien niet die nieuwste koptelefoon, maar we hebben wel een leuk weekend gehad samen.’
- Influencers promoten producten tegen betaling. Wat ze zeggen, is dus niet per se waar of beter dan iets anders.
5. Bespreek (online) risico's
Wacht niet tot er iets fout loopt. Praat over mogelijke financiële gevaren als phishing, oplichting of misleidende betaaldiensten bij digitale aankopen. De optie ‘achteraf betalen’ (bedoeld voor volwassenen, maar zeer toegankelijk voor kinderen), betekent bijvoorbeeld niet dat je betaalt wanneer je zin hebt: wie te laat is, moet juist meer betalen, en zo kunnen schulden zich snel opstapelen.
De kans is ook groot dat ze ooit te maken krijgen met een vorm van oplichting. Valse e-mails, nepwebshops, onbekende QR-codes of Whatsappberichten met verdachte links. Phishing herkennen is moeilijk, zeker voor kinderen en jongeren. Maak hen daarvan bewust, en lees je samen in over mogelijke scams en gevaren. Zorg dat je kind weet dat het bij jou terecht kan voor vragen. Zo ben je op de hoogte als het fout gaat, en kan je ingrijpen waar nodig.
De gouden tip om mee te geven: betaalgegevens mag je nooit delen!
6. Beveilig accounts of betaalgegevens
Je zorgt er best voor dat je kind sterke pincodes en wachtwoorden kiest, zowel voor bankrekeningen als voor toestellen. Een code als ‘1234’ is simpelweg te voorspelbaar. Beslis als het nodig is samen over een geheime code en vermijd dat één wachtwoord voor alles gebruikt wordt.
Activeer tweestapsverificatie waar dat kan. Dat is een soort extra beveiliging, die twee verificatiemethodes vraagt om in te loggen. De eerste stap is dan bijvoorbeeld een wachtwoord, de tweede een sms-code of vingerafdruk. Als oplichters dan toch een wachtwoord hebben, zullen ze niet in het account geraken. Voorbeelden van tweestapsverificatie zijn Itsme of een digipass voor online bankieren.
Meer weten?
Op de website mediawijs.be en safeonweb.be vind je advies, tips en wekelijkse nieuwsbrieven over cyberveiligheid en online betalen.
*Met dank aan studente Vienna Vansteenkiste (bachelor Financiën en Verzekeringen). Bevraging afgenomen in november 2025.
