Je baby huilt, maar je weet niet waarom. Je peuter wordt boos omdat hij niet kan zeggen wat hij wil. Niet begrepen worden, kan voor jonge kinderen én ouders erg frustrerend zijn. "Maar hoe meer we ondersteunende gebaren gebruikten, hoe rustiger onze dochter werd", merkte mama Dorien Van den Broeck.
Vijf jaar geleden werd Dorien mama van Mona, een best pittige tijd. “Onze dochter sliep amper en wilde voortdurend in de draagzak zitten. Een ritje met de auto, naar bed gaan … dat verliep allemaal moeizaam. Dus ging ik op zoek naar manieren om beter met haar te communiceren.”
Zoektocht naar minder frustratie
Via vrienden en een zoektocht op het internet kwam ze uit bij het gebruik van ondersteunende gebaren. “We begonnen met een handvol eenvoudige woorden zoals eten, auto, pipi en slapen. We wilden Mona tonen dat we haar wilden begrijpen en dat we ons best deden. Hoe meer we dat deden, hoe rustiger ze werd.”
Vandaag maken de gebaren nog altijd deel uit van het dagelijkse leven. Ook met haar zoon Otis (1) gebruikt Dorien ze nog. Grote zus Mona doet spontaan mee, omdat ze met de gebaren is opgegroeid. "We gebruiken er misschien tien of vijftien. Echt de basis." Vooral de rust die het brengt, vindt Dorien een meerwaarde. "Otis toont bijvoorbeeld dat hij melk wil of dat hij moe is en wil gaan slapen. Dat je je kind begrijpt, neemt zoveel frustratie weg."
SMOG maakt gesproken taal visueel
Voor Veronique Lefevre is dat herkenbaar. Als logopediste kwam ze 20 jaar geleden in contact met SMOG – Spreken met ondersteunende gebaren. Vandaag is ze coördinator van SMOG & CO. Waar SMOG ooit werd ontwikkeld ter ondersteuning van een jongen met een beperking, vindt het systeem steeds meer zijn weg naar jonge kinderen zonder beperking, crèches en kleuterscholen. “Ik zie dagelijks hoe eenvoudige gebaren jonge kinderen helpen om zich verstaanbaar te maken, nog voor ze vlot kunnen praten.”
Het verschil met de Vlaamse Gebarentaal? Veronique: "SMOG is gebaseerd op de Vlaamse Gebarentaal (VGT), maar is niet erkend als taal op zich. We ondersteunen alleen de belangrijkste woorden met een gebaar en blijven ondertussen gewoon praten. Sommige gebaren zijn bovendien vereenvoudigd."
Via SMOG krijgt een kind dezelfde boodschap via twee kanalen tegelijk: het hoort de woorden én ziet ze gebeuren. "We maken gesproken taal visueel." De bezorgdheid dat kinderen door gebaren minder vlot zouden leren spreken, is volgens Veronique onterecht. “Onderzoek toont aan dat ondersteunende gebaren de taalontwikkeling niet afremmen, maar net kunnen stimuleren.” Ook Dorien maakt zich daar weinig zorgen in. Mona is intussen een spraakwaterval en ook Otis ontwikkelt zich goed.
Overal dezelfde gebaren
“Ouders die thuis met ondersteunende gebaren willen starten, kunnen daar al mee starten vanaf 6 à 9 maanden”, vervolgt Veronique. “Omdat handmotoriek zich vroeger ontwikkelt dan de fijne spraakmotoriek, kunnen jonge kinderen zich met een gebaar vaak al uitdrukken voor ze een woord correct kunnen uitspreken. Voeg een paar eenvoudige gebaren toe aan dagelijkse routines zoals eten, drinken, slapen of een badje. Een handvol gebaren is genoeg om te starten.”
“Spreek het woord ook altijd uit. Zo leert een kind stap voor stap de link leggen tussen wat het hoort en wat het ziet. Maar minstens even belangrijk is dat zoveel mogelijk mensen dezelfde gebaren gebruiken. Hoe vaker een kind een gebaar ziet – thuis, bij de grootouders, in de crèche of op school – hoe sneller het de betekenis oppikt. Communicatie werkt het best als iedereen dezelfde taal spreekt."
Veronique raadt aan om de gebaren correct aan te leren. "SMOG is een gestandaardiseerd systeem. Als iedereen dezelfde gebaren gebruikt, begrijpt een kind die overal op dezelfde manier." Wie twijfelt over een gebaar, kan terecht in de gratis SMOG & Co-app, waarin de meest gebruikte gebaren stap voor stap worden getoond. Maar je kan ook een initiatie volgen.
Dromen van een gedeelde taal
Een gedeelde taal is waar Veronique van droomt. "Ik hoop dat ondersteunende gebaren ooit een plaats krijgen in elke crèche en elke kleuterschool", zegt ze. "Dan groeien alle kinderen ermee op. Als een kind dat nog moeilijk spreekt bv. het gebaar voor 'auto' maakt, begrijpt een ander kind meteen wat het bedoelt. Nu pakken kinderen die auto soms gewoon af en ontstaat er ruzie. Met een gebaar kunnen ze wél met elkaar communiceren."
Als leerkracht ziet Dorien hier ook de mogelijkheden. "In scholen waar veel kinderen een andere thuistaal hebben, kunnen ondersteunende gebaren een extra houvast bieden. Zo kunnen kinderen elkaar sneller begrijpen en kunnen we spanning weghalen.” Misschien is dat wel de grootste kracht van ondersteunende gebaren: nog vóór een kind alles kan zeggen, voelt het zich al begrepen.
Beeld in artikel: via SMOG & CO vzw. Meer info vind je op de website.
