Ben jij oma of opa? Dan is de kans groot dat je regelmatig voor een van je kleinkinderen zorgt. Als opa of oma kun je een heel positieve invloed hebben op je kleinkind. Maar omgekeerd geldt dat ook. Nieuw onderzoek laat zien dat oppassen op kleinkinderen ook gezond is voor jouw brein. Al moet je ook wel oppassen voor de balans.
Multitaskende grootouders
Dat er (eindelijk) grootschalig onderzoek werd gedaan naar oppassende grootouders komt niet als een verrassing. Door regelmatig op de kleinkinderen te passen, ondersteunen grootouders niet alleen veel gezinnen, maar ook de (steeds drukker wordende) samenleving. De tijd dat kinderen urenlang in de zetel bij oma en opa voor tv zaten, is ook al lang voorbij. Grootouders rijden naar de hobby’s, halen de kleinkinderen op van school, helpen met schooltaken, koken lekkers of spelen spelletjes met hen.
Het zijn die grootouders die onder de loep werden genomen in een studie die begin dit jaar werd gepubliceerd in het vakblad Psychology and Aging. Bijna 3000 oppassende grootouders kregen vragen over hun oppasduur en -gewoontes, maar namen ook aan twee testen deel die de breinfuncties en het geheugen probeerden te meten. Ze kregen bijvoorbeeld een lijst met woorden te lezen en moesten aangeven welke woorden ze zich konden herinneren. Alle deelnemers waren ouder dan 50 jaar, met een gemiddelde leeftijd van 67.
Babysitten als breintraining
De uitkomst was opvallend. Oppassende grootouders scoorden gemiddeld hoger op geheugentests en verbale vaardigheden. Vooral oma’s blijken deugd te hebben van dat babysitten. Het geheugen gaat opvallend minder achteruit bij oma’s die op kleinkinderen passen, dan bij oma’s die dat niet doen. Hoe dat precies komt, kunnen de onderzoekers (nog) niet met zekerheid zeggen. Maar ze vermoeden dat de organisatorische kant van het verhaal – een rol die vaak door de oma’s wordt vervuld, er voor een stuk tussen zit. Om het even kort door de bocht te stellen: opa’s spelen vol overgave een spel met de kleinkinderen, oma’s denken er tijdens het spelen vaak ook al aan dat er op tijd gekookt moet worden om dan op tijd naar de hobby te kunnen vertrekken. Een zorgende grootouder zijn, het is dus goed voor je brein!
“Ik gebruik nu een iPad. En had dat zonder de kleinkinderen misschien nooit gedaan.”
Het is een studie die ook Mieke (net 70 geworden) op Facebook zag passeren. Eén dag in de week zorgt ze voor haar jongste kleinkind van twee. Maar ook de drie anderen komen geregeld en graag logeren of een dagje langs. “Hoewel ik een druk leven had, keek ik er enorm naar uit om oma te worden. De babyfase vond ik heerlijk. Ik heb lang in een ziekenhuis gewerkt en heb veel vakanties en weekends moeten werken wanneer mijn kinderen klein waren. Van de tijd met mijn kleinkinderen geniet ik daarom dubbel. Ik weet niet of ze me slimmer maken (lacht). Ze worden wel groter en ergens evolueer ik misschien ook wel mee? Zo heb ik me vorig jaar een iPad aangeschaft. Ik weet niet of ik dat had gedaan zonder de kleinkinderen. Ik vind het sowieso fijn om mee te kunnen met hun leefwereld. Op woensdag brengen we de oudste met de vriendinnen naar de volleybaltraining. Dan ben ik ‘taxi oma’. Heerlijk vind ik het om hen te horen giechelen en babbelen op de achterbank. Ik denk wel dat mijn kleinkinderen me langer jong houden. En fit. Net als mijn vriendinnen trouwens en mijn wekelijkse afspraak met de fietsclub. Rust roest, zeggen ze. En rusten met vier actieve kleinkindjes in je leven, is nu eenmaal vaak net iets moeilijker (lacht).”
Oppassen met een gezonde balans
Ilse De Block, directeur van vzw De Keerkring, Opvoedingslijn én oma van vier jonge kleinkinderen voegt hieraan toe dat oppassen op de kleinkinderen zeker positieve effecten kan hebben. “Je hebt de kleinkinderen even voor jou alleen en dat creëert kansen om een hechte band te ontwikkelen. Dat je zo ook op de hoogte blijft van de leefwereld van je kinderen, is uiteraard alleen maar positief. Wat houdt hen bezig? Dat begrijpen is waardevol, voor hen én voor jou. Alleen bij dat ‘gezonde brein’ wil ik toch een kleine kanttekening plaatsen. Een gezond brein is meer dan goed scoren op geheugentests of sterkere verbale vaardigheden hebben. Het gaat ook over je goed in je vel voelen en emotioneel in balans zijn. En hoe je de zorg voor je kleinkinderen beleeft, speelt hier mee.”
Volgens Ilse De Block is het voor een ‘gezond brein’ heel belangrijk dat oppassen gebeurt in dialoog met de ouders. “Wederzijdse verwachtingen moeten duidelijk zijn. Grootouders voelen vaak sterk de nood van hun kinderen en springen graag bij. Maar het is zo belangrijk om je eigen grenzen te bewaken. Zelfopoffering, daar geloof ik niet in. Je mag gerust eens zeggen: vandaag lukt het niet. We krijgen geregeld telefoons van grootouders die zichzelf voorbijlopen. Het eerste kleinkind komt en je zegt overal ja op. Maar vaak volgen er nog. Dan wordt dat oppassen plots een stevige agenda. Daarom is open communicatie met je kinderen zo belangrijk.”
Oma en opa op dezelfde lijn
En hoe zit het dan met de opa’s? “Ook een belangrijke, want als oma en opa zit je best op dezelfde lijn. Ook binnen het grootouderkoppel is afstemmen dus heel belangrijk. Zeker bij nieuw samengestelde grootouderkoppels, want daar kunnen de verwachtingen heel erg verschillen. Houd rekening met je partner. Belt een van de kinderen plots om te babysitten, maar hadden jullie plannen om te gaan fietsen? Dan mag je gerust zeggen dat je eerst even de agendaplannen moet checken. Als de vraag je overvalt, hoef je niet meteen toe te happen. En belangrijk: ook als er niets op de planning stond, hoef je niet automatisch ja te zeggen. Me-time is geen luxe. Integendeel, het helpt net om met méér energie en plezier tijd door te brengen met je kleinkinderen.”
Welke boost oppassen op de kleinkinderen het geheugen geeft, daar zullen wetenschappers nog wel even verder over discussiëren. Dat kleinkinderen je leven kleurrijker maken, daar twijfelt niemand aan. Met hun fantasierijke verhalen, talloze vragen en eindeloze energie houden ze je sowieso alert. En écht slimme oma’s (en opa’s) weten: het geheim van echte quality time met de kleinkinderen zit in plezier, duidelijke afspraken en genoeg ruimte voor jezelf.
