‘Goed.’ ‘Niks speciaals.’ Herkenbaar? Het zijn van die typische, doodlopende antwoorden waar je als grootouder vaak op botst als je probeert te praten met je kleinkind. Frustrerend, want je wil zo graag verbinding maken. Gelukkig is er hoop, want de code is te kraken. Relatietherapeut en dertienvoudig grootvader Alfons Vansteenwegen, die de kunst van een goed gesprek als geen ander beheerst, deelt zijn inzichten over hoe je kleinkinderen van élke leeftijd aan het praten krijgt – en waarom dat zoveel betekenis heeft.
Tip 1: luister
‘Het is nooit te vroeg om met je kleinkinderen te praten. Zelfs bij peuters en kleuters kan je hier al op inzetten. Al is het – altijd, maar zeker in deze fase – vooral belangrijk om te luisteren. In die eerste jaren ben je vaak bezig met papjes geven, luiers verversen en troosten, maar vergeet niet om ook echt aandacht te hebben voor wat ze willen vertellen. Hun “kinderpraat” gaat over hún wereld: het spel, de opvang of de kleuterklas. En als ze het gevoel hebben dat niemand luistert, kunnen ze daar écht verdrietig om zijn.’
Tip 2: vertel verhalen
‘Vanaf de lagere schoolleeftijd kun je gesprekken makkelijker sturen. Het is niet alleen de rol van grootouders om hun kleinkinderen graag te zien, maar ook om wijsheid door te geven. Die leeftijd is ideaal om hun nieuwsgierigheid te prikkelen. Ik hou bijvoorbeeld van geschiedenis, dus vertel ik vaak over vroeger: over mijn eigen jeugd of over historische figuren als Karel de Grote. Zulke verhalen wekken niet alleen interesse, maar roepen ook vragen op. En precies daar ontstaan de mooiste, meest verbindende gesprekken.’
Tip 3: zet aan tot nadenken
‘Onder “wijsheid” valt ook – en misschien zelfs vooral – levenswijsheid. Daarom probeer ik in gesprekken ook altijd waarden door te geven. Zomaar een preek afsteken over pakweg hoffelijkheid werkt niet. Je hebt aanknopingspunten nodig. Soms komen die vanzelf. Een van mijn kleinkinderen zag in de bus het bordje “Wees hoffelijk” en vroeg wat dat betekende. Dat is hét moment om samen te verkennen: “Wat denk jij dat het betekent?” “Waarom is dat belangrijk?” “Wanneer zou je dat nog kunnen toepassen?” Door terug te vragen in plaats van te antwoorden, leer je hen zelf nadenken. En dat is broodnodig in tijden van TikTok en fake news. Zodat ze leren stilstaan, denken en hun eigen mening vormen.’
‘Hoe was het op school?’ levert zelden een goed gesprek op.
~ Alfons Vansteenwegen
Tip 4: creëer praatkansen
‘Aanknopingspunten voor een goed gesprek liggen overal: tijdens een voetbalmatch (“Waarom vind jij winnen belangrijk?”) of in de tekst van een popsong die je tienerkleinkind graag hoort (“Waar denk jij dat dit over gaat?”). Hoe meer tijd je samen doorbrengt, hoe meer kansen er zijn om te praten met je kleinkinderen. Ik ga elke dag wandelen en als de kleinkinderen er zijn, vraag ik hen mee. Wandelen is eigenlijk ook praten: je komt dichterbij, loopt weer wat verder, er is ruimte voor stilte én voor woorden. Je hebt het over wat je ziet onderweg, over de natuur, en voor je het weet, ontstaat er een echt gesprek. Zonder dat je moet aankondigen: “Nu gaan we eens babbelen”, want dan voelt het geforceerd.
Ook maaltijden zijn ideale momenten om te praten met je kleinkinderen. Met mijn kinderen ga ik twee keer per jaar één-op-één eten. Dat levert altijd fijne, diepgaande babbels op. Dat wil ik later ook met mijn kleinkinderen doen. En dan stel ik geen vragen als “Hoe gaat het op school of op het werk?”, maar eerder: “Wat vind je leuk of interessant aan wat je doet?” Zo kom je veel dichter bij hun leefwereld.’
Tip 5: wees nieuwsgierig en blijf positief
‘De manier waarop je een gesprek opent, bepaalt vaak hoe het verder loopt, zegt Alfons. Vraag dus niet: “Hoe was het op school?”, dat levert zelden iets op. Vraag liever: “Wat vond je boeiend vandaag?” of “Wat was er moeilijk?” of “Waar heb je het meest plezier aan beleefd?” Dán ben je vertrokken voor een echt gesprek.
Ook met afkeuring moet je opletten. Als grootouder zit je in een luxepositie: je mag volop genieten van je kleinkinderen, zonder dat jij verantwoordelijk bent voor hun opvoeding. Gebruik die positie. Misschien vind je dat ze te veel met hun smartphone bezig zijn, maar met een opmerking als “Zit jij nu wéér op je gsm?” bereik je niets. Draai het om en bied iets positiefs aan: “Heb jij onlangs nog iets interessants gelezen?” Zonder op te leggen dat je kleinkinderen meer zouden moeten lezen. Vraag liever waarom ze een boek of artikel boeiend vonden, wat hen raakte of wat ze ervan denken. Zulke gesprekken zijn altijd de moeite waard.
En als lezen hen niet aanspreekt? Geen probleem, ook een TikTokfilmpje kan een vertrekpunt zijn. Vraag: “Wat vind je interessant aan dat filmpje?” of “Welke boodschap haal je eruit?” Zo toon je oprechte interesse én krijg je de kans om een aantal waarden en inzichten door te geven. Op een natuurlijke, ontspannen manier.’
Tip 6: wees een veilige haven
‘Heeft je kleinkind duidelijk geen zin om te praten? Forceer dan niets. Zeg gewoon: “Oké, dan praten we er een andere keer over.” En komt het onderwerp nooit ter sprake, dan is dat ook goed. Door te duwen of te trekken bereik je niets. Soms is er al veel gezegd door er gewoon te zijn. Ook als je kleinkind een discussie heeft gehad met zijn of haar ouders bijvoorbeeld. Je hoeft dat niet opnieuw op tafel te leggen.
Grootouders zijn een soort opvang in tweede lijn, een veilige haven waar kinderen altijd terechtkunnen – ook in stilte. Bij echtscheiding, bij moeilijkheden thuis, zelfs als ze iets hebben mispeuterd. Natuurlijk mag je grenzen trekken: pesten kan bijvoorbeeld niet. Maar ook dan loont het om te wachten op het juiste moment, te luisteren en aan te vullen zonder te preken. Je kan later in een ander gesprek wél waarden meegeven – over empathie, respect of er zijn voor elkaar. Want dat, denk ik, is de basis voor een leven: weten dat je nooit alleen staat.’
Foto's: Kristof Ghyselinck
Boekentip
Alfons Vansteenwegen schreef ‘Gesprekken met mijn kleindochter’ (Uitgeverij Otheo, 2025), een ontroerend boek waarin hij via fictieve gesprekken met zijn overleden kleindochter Ella spreekt over grote en kleine levensvragen. Het is tegelijk een eerbetoon én een inspiratiebron voor grootouders: om samen met de kleinkinderen te lezen, of als opstapje naar diepere, waardevolle gesprekken.
Als lid van de Gezinsbond koop je dit boek met 5% spaarkorting bij Standaard Boekhandel.
