We willen kinderen beschermen tegen verdriet. Maar vroeg of laat kruist verlies het pad van elk gezin. Hoe vertel je je kinderen dat iemand overleden is? Neem je hen mee naar een begrafenis? En wat als ze heel anders reageren dan je verwacht? Lies Scaut geeft een antwoord op deze en andere moeilijke vragen.
"Dus eigenlijk is doodgaan zoals het licht uitdoen?” Lies Scaut is rouwtherapeut en begeleidt kinderen, ouders en scholen bij verlies en verandering. Toen ze aan een jongen van een jaar of zes uitlegde wat doodgaan betekent, vergeleek hij het met het licht uitdoen. “Het typeert hoe kinderen vaak naar de dood kijken: eenvoudig en gewoon.”
Waarom blijft het voor volwassenen dan zo’n moeilijk onderwerp?
Lies: “Veel volwassenen zijn bang om kinderen te belasten. We willen hen beschermen tegen verdriet en pijn. Maar daardoor ontstaat soms juist meer onzekerheid. Kinderen voelen heel goed aan dat er iets aan de hand is. Als we daar open en eerlijk over praten, kunnen ze beter begrijpen wat er gebeurt.”
Welke misverstanden over rouw bij kinderen kom je het vaakst tegen?
Lies: “Dat kinderen te jong zouden zijn om afscheid te nemen of aanwezig te zijn op een begrafenis. Maar kinderen kunnen vaak meer aan dan we denken, op voorwaarde dat ze goed voorbereid worden. Wanneer ze begrijpen wat er gaat gebeuren, kunnen ze meestal zelf aangeven wat ze wel of niet willen.”
"Kinderen kunnen het ene moment intens verdrietig zijn en vijf minuten later weer spelen of lachen. Dat is hun manier om met verlies om te gaan."
~ Lies Scaut
Rouwen kinderen anders dan volwassenen?
Lies: “Kinderen schakelen makkelijker tussen verdriet en gewone activiteiten. Ze kunnen het ene moment intens verdrietig zijn en vijf minuten later weer spelen of lachen. Dat is hun manier om met verlies om te gaan. Voor volwassenen is dat soms verwarrend.”
Wat kan je als ouder beter vermijden?
Lies: “Goedbedoelde verhaaltjes die de werkelijkheid verdoezelen. Wanneer we de waarheid verbloemen of verhalen verzinnen, bestaat het risico dat kinderen zichzelf verliezen in hun fantasie en de werkelijkheid niet goed begrijpen. Daardoor blijven ze zitten met vragen en gevoelens waar ze geen weg mee weten, wat een invloed kan hebben op hun gedrag. Daarom is eerlijke uitleg, aangepast aan de leeftijd van het kind, heel belangrijk.”
Welke boodschap wil je ouders graag meegeven?
Lies: "Probeer elkaar niet te veel te sparen. Ik zie ouders die hun verdriet willen verbergen om hun kinderen te beschermen, terwijl kinderen hun gevoelens wegstoppen omdat ze mama of papa niet nog verdrietiger willen maken. Maar door verdriet te durven delen, ontstaat er verbinding. Je hoeft niet altijd de juiste woorden te hebben. Er voor elkaar zijn is vaak al genoeg."
Samen met Lies Scaut ontwikkelde DELA een rouwapp voor kinderen: Mijn herinnering aan jou. Die is er om kinderen uit het kleuter- en basisonderwijs te ondersteunen in hun rouwproces door de herinneringen aan de overledene levendig te houden in een virtuele herinneringswereld.
Omdat kinderen vaak een fout beeld hebben van alles wat met een overlijden te maken heeft, is er ook een educatief luik. Daar vind je toegankelijke filmpjes die op kindermaat informeren over wat bij een afscheid komt kijken. Voor volwassenen is er de ‘Grote mensenkrant’, met tips om kinderen in rouw zo goed mogelijk bij te staan.
