Amper blokjes van drie uur slapen. Voor de vogels gewekt worden. Of ‘s nachts rondrijden om je kind in slaap te krijgen. Er zijn veel vormen van verstoorde slaap. ‘Slaaptekort hoort bij het ouderschap’, zegt slaapexpert Anoek D’hoop, ‘al is het voor iedereen anders. Het leven van een ouder met een kind dat doorslaapt is anders dan dat van een ouder met een moeilijke slaper.’
‘We spreken van slaapmoeilijkheden als een ouder of kind er last van heeft’, vertelt Anoek. ‘Sommige mensen kunnen er goed tegen, anderen gaan er snel onderdoor. Het ene kind is ook het andere niet. Ik zie vooral kindjes met weinig slaapnood of met een intens temperament – niet alle kinderen zijn soothers, die zichzelf kunnen troosten of zich makkelijk laten troosten.’
‘Elk verhaal en elk persoon is anders’, weet Anoek. ‘Dé oplossing bestaat niet, je moet vaak verschillende puzzelstukjes samenleggen.’ Toch hoort ze bepaalde zaken geregeld terugkomen.
Wat ervaren veel ouders met slaaptekort? En wat helpt om hiermee om te gaan?
Wat zijn mogelijke gevolgen van slaaptekort?
Mentaal en fysiek moe
‘Slaap heeft een grote opruimfunctie. Het eerste wat wegvalt als je moe bent, is je emotieregulatie. Hoe langer en zwaarder je slaaptekort, hoe minder goed je je emotioneel voelt. Je raakt in overlevingsmodus, omdat je te veel uit je reserves put.’
‘Er is een groot verschil tussen een paar maanden slecht slapen of lang op je reserves draaien. In dat laatste geval pleeg je roofbouw op je lichaam en recupereer je niet van een paar goeie nachten. De eerste periode dat je opnieuw beter slaapt, ben je vaak zelfs extra moe omdat je lichaam dan pas tot herstel komt.’
Brain fog: veel vergeten
‘Je krijgt de hele dag info te verwerken. Slaap ordent al die prikkels in het juiste schuifje in je hoofd. Als je te weinig slaapt, gaat er veel info verloren omdat het niet opgeruimd geraakt.’
‘Bij chronisch slaaptekort krijg je dus last van brain fog of breinmist. Je hoofd voelt vol en er kan geen nieuwe info bij. Je denkt dat je een mail stuurde maar deed het niet, of vergeet elke keer waar je gsm ligt. Als ouder heb je dan nog extra veel te organiseren, met de agenda van de kinderen erbij.’
Relationele spanningen
‘Soms is één ouder milder en de ander strenger. Verschillende visies kunnen spanning geven, wat afstand creëert. Ik zie soms mama’s die zich alleen voelen en alles dragen, omdat hun partner het niet doet – of niet zoals zij willen. Maar ik zie ook papa’s die voelen dat ze hun vrouw verliezen.’
Apart slapen
‘Dit hoor ik het meest: dat ouders apart slapen om elke minuut slaap te grijpen. Vaak komt dat met een schuldgevoel. Dat hoeft helemaal niet, als dit werkt voor jullie en jullie kind. Voor sommige kinderen werkt samen slapen dan weer minder goed, omdat het net extra prikkels geeft.’
‘Niet meer samen slapen betekent niet het einde van je relatie. Al investeer je best in andere manieren om te verbinden. Overdag samen een koffie drinken. Of eens benoemen “het is lastig hé de laatste maanden, maar ik zie je en ik kies nog steeds om dit samen te doen.”’
Continu aanstaan
‘Weinig geluid verdragen. Snel schrikken. Veel in de gaten houden. Het zijn allemaal tekenen dat je lichaam in stressmodus staat. Bij ‘gevaar’ – dat kan gehuil, een ruzie of driftbui zijn – gaat er een soort van zwaailicht aan op je hoofd. Als je draagkracht klein is, brandt die lamp nog vaker en sneller. Je lichaam komt niet meer tot rust.’
‘Je ziet overal gevaar, want je bent moe en alert. Je stresshormoon, cortisol, breekt minder snel af dus je ervaart nog meer stress. Zo pleeg je roofbouw op je lichaam. Dat heeft een grote impact op wie je bent als persoon, en vertraagt ook jouw herstel. Een vicieuze cirkel waar je best bewust uitstapt.’
Lichamelijke klachten
‘Sommige mensen hebben cravings naar fastfood en suikers, want je lichaam wil energie. Anderen krijgen hartkloppingen of hoofdpijn. Luister naar je lichaam. Pijn is een signaal dat iets komt vertellen. Heb je hoofdpijn? Rust dan in plaats van druk verder te doen.’
‘Als je fysieke klachten ervaart, zit je al diep in je reserves. De volgende stap is een lijf dat mogelijks in shut-down gaat, dat wil je liefst vermijden. Stap op tijd uit de rush. Veel mensen beseffen pas later dat ze meer aanwezig hadden willen zijn bij hun kinderen.’
Wat kan helpen?
Jezelf ‘voeden’
‘Uitgerust ouderschap is niet alleen slaap. Er zijn ook andere dingen die jou kunnen opladen. Zoals overdag rusten, hulp vragen, afspreken met vrienden of tijd nemen voor jezelf. Dat laatste vergeten we soms, in een druk gezin. Wat doet je deugd, naast ouder zijn?’
Mild zijn voor jezelf
‘We hebben veel info over opvoeden en voelen ons sneller schuldig. Maar kinderen hebben veel draag- en veerkracht. Je mag fouten maken en mild zijn voor jezelf. Soms herhaal je dingen van je eigen ouders die je liever niet wil. Ik roep ook geregeld, maar ga daarna wel voor herstel. Dat maakt een groot verschil.’
Bewust ademen
‘Probeer bewust te ademen. Ga je bijna brullen? Stap uit het moment en doe een ademhalingsoefening: 4 tellen in, 7 tellen vasthouden, 8 tellen uit. Nog beter is om dit preventief te doen, drie keer per dag. Zo daalt je stressniveau. En voel je meer rust.’
Even ventileren
‘Gooi alles er eens uit. Zeg tegen je partner, vrienden of familie dat je even wil spuien. Zonder tips of oordeel, ook al is het goedbedoeld. Gewoon echt luisteren en hen laten reageren met “amaai, dat moet lastig zijn”. Dit is nu een deel van je leven en dat is zwaar. Ga het gesprek niet uit de weg, maar baken het wel af.”
Je netwerk inschakelen
‘Niet elke slechte slaper slaapt ook slecht bij iemand anders. Het voelt spannend om je kind te laten logeren. Maar als je dit vermijdt, blijf je in cirkels draaien. En ook al slaapt je kind niet top, een ander kan gerust één slechte nacht dragen. Zet kleine stapjes om vertrouwen op te bouwen. Dat geldt ook voor andere hulp, zoals mensen laten koken of je kind ophalen.’
Een doktersbezoek
‘Dat kan zowel voor jezelf als voor je kind. Voel je dat het jou te veel wordt? Durf het bespreken met je huisarts. Zegt je buikgevoel dat er iets niet klopt met je kind? Volg je intuïtie. Doe een medische check bij de kinderarts of laat je doorverwijzen naar de neuskeeloorarts.’
Dé tip voor elke ouder met slaaptekort:
‘Je kan altijd iets doen. Al is het gewoon de situatie accepteren: “dit is wat het nu is”. Die mindset geeft vaak al ruimte. Test kleine stapjes en optimalisaties: van je netwerk inschakelen of tijd nemen voor jezelf tot iets veranderen aan de slaap.’
‘En ook: een slechte slaper betekent niet automatisch dat je iets fout doet als ouder.’
Dé tip voor familie en vrienden van ouders met slaaptekort:
‘Luister naar wat de ouder nodig heeft. Zeg nooit “je doet het jezelf aan”. Er zijn altijd manieren om te ondersteunen: van koken tot de kinderen ophalen of ze eens laten logeren. Vraag hoe je kan helpen. Of nog beter: plan het gewoon in.’
Anoek D’hoop (1989) is mama van twee dochters en vrouw van Arnout. Als klinisch psycholoog begeleidt ze ouders rond slaap, opvoeding en ouderschap. Hiervoor combineert ze haar wetenschappelijke kennis met een warme, toegankelijke aanpak. Ze gelooft niet in kant-en-klare, ‘one size fits all’ oplossingen. Elk kind, elke ouder en elk gezin is anders. Haar missie is ouders opnieuw meer rust, vertrouwen en zachtheid geven voor zichzelf, hun kind en hun situatie.
