Het fenomeen fake news deed tien jaar geleden zijn intrede in ons dagelijkse leven. Wat begon als een term voor een verzameling nepnieuwsjes is vandaag een complex en zelfs gevaarlijk gegeven. Hoezo? Wat is er veranderd? Welke impact heeft dat? VRT-journalist Tim Verheyden legt het uit.
Tim: “Eigenlijk gebruik ik het begrip fake news zo weinig mogelijk, omdat het ontzettend is geëvolueerd. Vandaag is dat een complexe problematiek. De vlag dekt de lading niet meer. Tien jaar geleden ging het vooral over nepnieuwsjes. Die kon je vaak eenvoudig herkennen, met wat kritisch denken. Dat is nu niet meer zo.”
Er is meer aan de hand?
Tim: “De woordvoerder van het Witte Huis, Karoline Leavitt, laat geen kans onbenut om journalisten te bestempelen als deel van de fake news media. Het heeft dus ook een grote politieke dimensie gekregen, maar gaat ook over rage bait (berichten die bewust woede en verontwaardiging oproepen, red.) en AI-slop (nietszeggende content die het internet overspoelt, red.). Fake news maakt vandaag deel uit van een hybride oorlogsvoering. Soms denk ik: was het maar bij nepnieuwsjes gebleven.”
Welke impact heeft het op onze levens?
Tim: “Het zet de maatschappij onder druk. Tijdens de coronaperiode kwamen persoonlijke relaties in gevaar, gewoon omdat mensen andere dingen dachten en geloofden. Maar we zien ook dat presidenten alle vormen van misleiding gebruiken om een politieke boodschap te brengen.
De voorbije tien jaar is het vertrouwen in mensen, instellingen, pers en media enorm gedaald. Iedereen voelt het: je begint aan alles te twijfelen. Kan ik nog geloven wat er in de krant staat, wat er op tv komt, wat we op sociale media zien?”
Kunnen wij daar iets aan doen?
Tim: “Heel dit verhaal draait om big tech-bedrijven en hun algoritmes, om politieke leiders die verwarring zaaien, de waarheid verdraaien en liegen als politiek wapen. Jij en ik kunnen daar helaas niet veel aan doen. Er bestaat wel wetgeving die ervoor moet zorgen dat socialemediaplatforms veilig zijn. Ook Europa heeft die. Op zich niet slecht, maar het verandert momenteel weinig.
Als individu moet je je ervan bewust zijn dat we in een wereld leven die fundamenteel is veranderd. Fake news en desinformatie zijn een infrastructuur geworden. Iedereen moet zijn best doen om zich te informeren, hoe complex dat ook is. Informeer je over de TikTok-algoritmes, want je kinderen en kleinkinderen zitten erop.”
Hoe herken je valse berichten?
Tim: “Ook dat is veranderd. Tien jaar geleden kon je nepnieuws vaak nog herkennen aan een sensationele titel waar dan een foto werd bijgesleurd. In de tekst las je dan al snel dingen die gewoon niet konden kloppen. Zo eenvoudig is het nu niet meer. Vandaag bestaat er software om in enkele seconden geloofwaardige deepfakes (beelden die vertrekken vanuit bestaand materiaal en realistisch ogen, maar die bewerkt zijn door kunstmatige intelligentie, red.) te maken. Je kan de mensen om het even wat in de mond leggen. Dat maakt alles zoveel moeilijker. Dé vijf tips om fake news te herkennen bestaan niet meer.
Daarom moeten we goed op de context letten. Stel jezelf vragen. Ga zelf online op onderzoek. Je hoeft de algoritmes van de socialemediakanalen niet te ondergaan, je moet zelf zoeken naar de waarheid.”
Omgaan met fake nieuws
Op dinsdagavond 17 maart neemt VRT-journalist Tim Verheyden je tijdens een webinar mee achter de schermen. Hoe worden desinformatiecampagnes opgezet? Wat kunnen jij en je gezin doen? Schrijf je hier in.
Vragen over fake news of online misleiding kun je vooraf insturen. We proberen ze tijdens het webinar te beantwoorden.
Dit gratis webinar wordt mogelijk gemaakt met de steun van kortingspartner Orange, als onderdeel van het #ForGoodConnections-programma, dat jongeren en ouders wil versterken in hun digitale weerbaarheid.
