Voor auteur Anne Provoost is er maar één manier om je leven te vatten: in verhalen. Bijvoorbeeld, zoals in haar geval, in verhalen over grootmoeders. En ze ziet ook overal scenario’s. Bijvoorbeeld over dingen die eventueel met haar kleinkinderen zouden kunnen gebeuren.
Anne Provoost Schrijft romans, essays, gedichten en korte verhalen. Ze groeide op in de Westhoek, trok met haar man Manu Claeys voor een tijd naar de Verenigde Staten en bracht haar drie kinderen, Cornelius, Martha en Basil, groot in Antwerpen. Op anderhalf jaar tijd werd ze drie keer grootmoeder.
“Mijn grootouders woonden binnen een cirkel van vijf kilometer in de Westhoek”, schetst ze. “De mannen stierven eerst, waarna de vrouwen met hun kinderen bij een of andere tante op een boerderij gingen inwonen. Ze bleven in de buurt. En op fietsafstand voor mij.”
Waren je grootouders erg aanwezig in je kindertijd?
Anne: “Ik ben een boerenkleindochter. Mijn ouders waren geen boeren meer. Zij waren allebei de jongsten van hun gezin en moesten iets anders gaan doen. Mijn vader ging naar de landbouwschool en bleef samenwerken met boeren. Hij zat in de verkoop, de stalinrichting.
Mijn moeder gaf huishoudkunde in het hoger middelbaar in Veurne. Daar maakte ze met haar autootje elke dag de rit naartoe. Dat betekende dat ze regelmatig weg was, en dat mijn grootmoeders een grote rol speelden.
Eerst was er grootmoeder Anna. Over haar ben ik een boek aan het schrijven. Mijn grootvader, haar man, is overleden op zijn 53ste, na een duw van een paard en de complicatie die daarop volgde. Anna bleef als weduwe achter met acht kinderen en een groot boerenhof. Mijn moeder was toen zeventien. Grootmoeder Anna woonde jaren later een tijdlang bij ons, meteen na mijn geboorte. Toen mijn ouders verhuisden, ging ze inwonen op het boerenhof van een van haar andere dochters.”
Enter grootmoeder nummer twee?
Anne: “Zo is het inderdaad gegaan. In mijn herinnering kwam ze elke dag naar ons. Ze maakte eten met ingedikte saus waarin wij onze aardappelen mochten prakken, heerlijk. En ze kon ellenlange verhalen vertellen. Mijn moeder vertelt daar tot vandaag nog over, dat ze begon aan een vertellement tijdens de strijk en mijn moeder ondertussen de kleren boven in de kast ging leggen. Het verhaal was nog altijd bezig toen ze weer beneden kwam. Die twee grootmoeders zijn voor mij een spiegel waarin ik mezelf herken. Maar dat zal iedereen wel hebben. We schrijven altijd onze verhalen in retrospectief. Pas als we er een verhaal van maken, kunnen we ons leven begrijpen.”
Ik ben vijftien keer ziek geweest sinds ze naar de crèche gaan. Waarom heeft niemand mij ooit verteld dat dat niet uitzonderlijk is?
~ Anne Provoost
Hoe was het om met hen samen te leven? Het is toch niet altijd evident om met verschillende generaties onder één dak te zitten?
Anne: “Ik begrijp wat je bedoelt, maar als kind heb ik die worsteling nooit gevoeld. Het lijkt me eerder een struggle van vandaag. Dat metaniveau van praten over opvoeding en hoe iedereen het anders aanpakt, dat was er niet.”
Daar maakte niemand spel van?
Anne: “Ja, dat is een mooie uitdrukking! Er was geen gedoe of getouwtrek. Er was ook simpelweg weinig snoep in huis. Want dat is een populair discussiepunt vandaag: wat sta je wel of niet toe? Wij zijn nog van de generatie van het suikerklontje (lacht). Een oma die trakteerde of je meenam voor een ijsje? Daar was geen sprake van. Het was allemaal no-nonsense, maar wel met geweldige levenslessen.
Wanneer wij iets vertelden over de toekomst, zei mijn grootmoeder altijd: ‘Tegen dan zit ik al lang in het pitje.’ Wij hadden een putje in de garage en ik herinner me dat ik daar ging staan en dacht: hoe geraakt die daarin (lacht)? Maar die weerkerende opmerking gaf wel uitdrukking aan het besef waarvan ze blijkbaar was doordrongen: dat ze haar kleinkinderen nog een tijdje mocht begeleiden, maar dat ze niet onze hele weg zou meemaken. Ik krijg nu nog een krop in de keel als ik denk aan die levensles die ik nu ook voor mezelf hanteer wanneer ik naar mijn kleinkinderen kijk.”
Was je voorbereid op zelf oma worden?
Anne: “Oma worden, ik wist het nog zo niet. Wij zijn bonnie en bompa, want mijn ouders heten al oma en opa. Maar of ik voorbereid was? Ik ben nog ambitieus, kan nog niet denken aan mijn pensioen, ben volop met een boek bezig en denk nog altijd dat het allemaal nog moet gebeuren.
Maar toen waren er ineens drie kleinkinderen op anderhalf jaar tijd. Een tweeling, twee meisjes, bij mijn zoon en een zoontje bij mijn dochter. Het werd een crash course. Grootouder worden is een van de grote statusveranderingen in je leven en je hoeft daar zelf niets voor te doen. Dat heb je niet zo dikwijls, dat je een soort van prijs wint zonder dat je de wedstrijd gelopen hebt.
Al moet ik zeggen dat ik me ook wel wat bedrogen heb gevoeld omdat er iets is wat me vooralf niet is verteld: dat bij kersvers grootouderschap ook hoort dat je vaak ziek zult worden. Ik ben vijftien keer ziek geweest sinds ze naar de crèche gaan: oogontsteking, oorontsteking, CMV met acute hepatitis… Ik ben zelfs op spoed beland! Nu ik daarover praat met mensen met kleinkinderen, bevestigen ze volmondig. Waarom heeft niemand mij verteld dat dit niet uitzonderlijk is?”
Welke rol spelen jullie in het leven van de kleinkinderen?
Anne: “Mijn dochter en haar gezin wonen in het huis hierachter. Via de tuin zijn we meteen bij elkaar. Mijn zoon is nu ook voor een tijdje naar Antwerpen verhuisd. Het is niet zo dat we structureel voor opvang zorgen, maar we zijn er als het nodig is. Mijn man is gelukkig een echte nieuwe grootvader.
Ik merk wel een verschil tussen zorgen voor je kinderen en zorgen voor je kleinkinderen. Mensen zeggen vaak dat er minder druk op je rust, maar dat vind ik niet. Als er bij ons iets fout zou lopen, raken we ook aan de ouders. Ik probeer niet te verkrampen in mijn bezorgdheid, maar ik ben ook een schrijver. Ik maak scenario’s in mijn hoofd van wat er allemaal kan gebeuren. Het is een beroepsmisvorming die met de jaren erger wordt.”
