Horen, zien en zwijgen. Zo herinnert kinder- en jeugdpsychiater Peter Adriaenssens zich zijn bobonne. Vandaag is hij pépé van zeven kleinkinderen en een dapper pendelende babysitter. We praten met Peter over pamperen, poppenkasten en het nieuwe grootouderschap. Over een lichtpuntje zijn voor worstelende tieners. En over waarom je niet altijd woorden nodig hebt, maar soms gewoon koekjes kan bakken.
Peter Adriaenssens
- Is kinder- en jeugdpsychiater, gespecialiseerd in trauma en gezinstherapie.
- Schreef verschillende bestsellers over tieners en opvoeding.
- Neemt vaak deel aan het publieke debat rond opvoeding, tieners en kindermisbruik.
- Is vader van vier dochters en pépé van zeven kleinkinderen.
Peter Adriaenssens: “Aan een van mijn grootmoeders, Bobonne Geel, heb ik veel mooie herinneringen. Ik denk nog vaak aan haar. Zij was een milde, zachte vrouw, die toekeek maar nooit oordeelde. Horen, zien en zwijgen – heel Vlaams. Ze had beide oorlogen doorstaan en was haar man vrij vroeg verloren, maar heeft nooit gepraat over wat dat met haar deed. Bobonne heeft nog net meegemaakt dat ik kinderpsychiater werd, en begreep daar niets van. ‘Kinderpsychiater? In een tijd zonder oorlog? Jij gaat je brood niet kunnen verdienen!’ Ze was warm aanwezig in mijn leven, maar speelde geen actieve rol.
Vandaag krijgt grootouderschap in de meeste families een heel andere invulling, wat nauw samenhangt met het feit dat veel grootouders in betere conditie zijn dan vroeger. Toen waren grootouders vooral oud en moe. Ze kwamen wel eens eten, maar het speelse aspect hoorde er meestal niet bij. Vandaag kruipen we mee over de grond en krijgen we van onze kleinkinderen uitleg over sociale media. Kleinkinderen zijn nu ook een pak mondiger; ze zijn niet meer bang van hun ouders of grootouders en zeggen ronduit wat ze denken. Van ‘dit lust ik niet’ tot ‘je mopjes zijn echt flauw!’ Sommige grootouders vragen zich daardoor wel eens af waar het respect gebleven is. Maar hadden wijzelf zoveel respect? Opgelegde beleefdheid – je nonkel een kus geven omdat je ouders je dat aan de voordeur nog hebben ingeprent – is geen echte beleefdheid. Dat is een circuskunstje.”
We moeten niet altijd praten. Dansen is ook goed.
Te horen krijgen dat je voor het eerst grootouder gaat worden: voor de meeste mensen is het een onvergetelijk moment. Was dat bij jou ook zo?
Peter Adriaenssens: “Ik was verrast door mijn eigen emoties: een envelop met een echo erin, en daar waren de tranen. Bij een van onze vier dochters bleek zwanger worden niet evident, en mijn echtgenote en ik hebben heel die fertiliteitsreis intens mee beleefd. Toen vorig jaar in dat gezin, na een lang traject, een kindje werd geboren, voelde ik nog een heel ander soort geluk, nog dieper en dankbaarder.”
Zijn jullie vaak de babysitters van dienst?
Peter Adriaenssens: “Zeker weten! Ik werk nog twee dagen per week en heb daarnaast twee vaste babysitdagen. Onze dochters wonen verspreid – tot in Rotterdam en Veurne – dus mijn echtgenote en ik verdelen ons over hun gezinnen. Daarnaast zijn er natuurlijk ook de noodmomenten, de dagen waarop een crèche plots sluit door ziekte.
Weet je wat ik echt bijzonder vind? Ik zie mijn oudste kleinkind al zes jaar lang wekelijks een hele dag opgroeien. Dat had ik bij mijn eigen kinderen minder, omdat ik toen nog volop aan het werk was. Nu kan ik van dichtbij volgen hoe taal, motoriek en spel zich ontwikkelen. Fascinerend. En ook geruststellend dat wat ik als kinderpsychiater weet, ook gewoon klopt (lacht).”
We horen soms dat jonge ouders wel eens klaarstaan met een lijstje met richtlijnen wanneer grootouders komen oppassen. Is dat bij jullie ook zo?
Peter Adriaenssens: “In het begin waren er wel wat afspraken over slaap en bepaalde rituelen, maar daarna konden onze dochters dat vrij goed loslaten. Onderschat niet hoe jonge ouders vandaag overspoeld worden door adviezen; de podcasts zijn simpelweg niet bij te houden. Soms denk ik: ‘Komaan, dit gaat over het ABC van het leven. Vertrouw toch wat meer op je buikgevoel. Het is jouw kind. Informeer je gerust, maar behoud ook je vrijheid.’ Ouders hoeven geen podcastreeks te volgen om te weten hoe ze hun kind moeten laten slapen. Als grootouder kan je op twijfelmomenten een rustgevende rol spelen, omdat je zowel ervaringsdeskundige als lotgenoot bent.”
Eens die schattige kleinkinderen heuse tieners zijn, wordt het minder evident om nog mee te zijn met hun leefwereld. Hoe zorg je ervoor dat die band niet verloren gaat?
Peter Adriaenssens: “De leefwereld van jongeren is op korte tijd enorm veranderd, in de eerste plaats door sociale media. Als grootouder ben je daar vaak minder mee vertrouwd, laat staan mee opgegroeid. Het vraagt dus heel wat moeite om bij te blijven. Het brein van tieners ontwikkelt zich in functie van deze digitale tijden. Dus als je een probleem hebt met je smartphone, zijn zij de perfecte hulplijn. Wat voor hen evident is, vraagt van ons serieuze inspanningen, en precies daar kan verbinding ontstaan.
Daarnaast heb je als grootouder nog een andere troef waar je misschien niet meteen aan denkt: je hanteert een andere opvoedstijl dan hun ouders. Die heeft vaak een klassiek tintje, ook al beschouw je jezelf als ongelooflijk modern. Maar net dat verschil is waardevol; je kleinkinderen steken daar veel van op. Zo leren ze omgaan met verschillende inzichten en stijlen, iets wat hen later zeker van pas zal komen. We zien in onderzoeken dat grootouders best wat invloed hebben op tieners, zeker als die grootouders erin slagen om te spreken vanuit de IK-vorm. Niet: ‘Zou jij niet beter wat minder pauzes nemen en wat meer studeren?’ Maar wel: ‘Ik kijk gefascineerd naar jouw aanpak. In mijn tijd stuurden ze mij gewoon naar boven en mocht ik pas naar beneden komen tegen het avondeten.’ Op die manier leg je je eigen verhaal naast dat van je kleinkinderen en toon je dat er meerdere paden mogelijk zijn, zonder iets op te leggen.”
Er is vandaag veel meer aandacht voor mentale moeilijkheden en leerstoornissen bij tieners. Sommige volwassenen vinden dat overdreven en zeggen dat we onze tieners te veel pamperen. Wat denkt u daarvan?
Peter Adriaenssens: “We gingen er lange tijd van uit dat ‘vroeger’ de norm was, het gezonde referentiepunt. We vergeleken het leven van toen met de realiteit van nu en vroegen ons af waarom er vandaag zoveel mentale problemen zijn. Maar wat als we het omdraaien? Wat als we ervan uitgaan dat wij vandaag geconfronteerd worden met hoe mensen écht in elkaar zitten? Misschien hebben we nu gewoon meer aandacht voor hoe kwetsbaar mensen zijn. Vroeger werden kinderen met wat we nu ADHD noemen, gewoon weggezet als lastig, onbekwaam en zelfs ongeschikt om een opleiding te krijgen. Er werd niet gezocht naar hun talent. Of denk aan de vele volwassenen die als kind nooit leerden praten over hun gevoelens en daardoor als volwassene in de problemen komen of in een burn-out belanden. Ik hoop oprecht dat we door sensitiever en opener om te gaan met jongeren, gezonde volwassenen zullen krijgen die soepel in het leven staan.”
Vertel je familieverhalen aan de kleinkinderen.
Wat kan je als grootouder betekenen voor kleinkinderen die in hun tienerjaren al eens worstelen met zichzelf en met het leven? Hoe kan je voor hen een lichtpuntje zijn?
Peter Adriaenssens: “Door te putten uit je eigen geschiedenis en te vertellen over familieleden die door een zware periode gingen en daar goed zijn doorgekomen. Want in de tijd van onze grootouders bestonden er geen psychiaters of therapeuten. Mensen moesten hun kracht elders halen. Daarnaast hebben alle grootouders hun eigen vaardigheden om in te zetten. Tegen mensen die het moeilijk hebben, zeggen we automatisch dat ze erover moeten praten. Maar samen koken, schilderen, knutselen of dansen kan evenveel betekenen. Als je met je kleinkind koekjes bakt, creëer je een band en laat je voelen: ik ben er voor jou, samen komen we er wel.
Ikzelf was als kind helemaal geen prater, maar ik speelde wel graag poppenkast. Ik had het geluk dat mijn moeder dat opmerkte en een grote reis-poppenkast voor mij kocht. Daarmee trok ik rond in de buurt. Zo leerde ik spreken voor een publiek: eerst veilig omringd door zwarte doeken, later zonder doeken en voor een groter publiek. Die tussenstap had ik nodig. Mijn echtgenote en ik proberen bij onze kleinkinderen alert te zijn voor andere talen dan het gesprek. Toen we zagen hoe vaak ze spontaan stonden te dansen, zijn we dat samen met hen beginnen doen, op hun muziek. Dansen is elkaar letterlijk vasthouden. Het is enorm verbindend én ontspannend.”
Heerlijk. Dat belooft voor binnen een paar jaar: dan zitten ze op TikTok en kunnen jullie samen gekke danshypes uitproberen.
Peter Adriaenssens: “Ik zie daar alleen maar de voordelen van in: de kleinkinderen houden ons digitaal wakker en intussen blijven wij zelf ook in beweging!”
Lees-tip
In zijn recentste boek ‘De flexgeneratie’ (Pelckmans, 2025) gaat Peter Adriaenssens dieper in op de complexe opdracht: pubers opvoeden. Geen stappenplan, maar een leidraad om flexibeler door die woelige periode te navigeren.
Je koopt het boek met 5% spaarkorting bij Standaard Boekhandel.
Foto's: Kristof Ghyselinck
