In de podcast Typisch Tieners praatte Sarah Van Gysegem met theater- en radiomaker Dominique Van Malder. Hij heeft drie tieners in huis, en kijkt met veel liefde – en humor – naar die chaotische, verwarrende en vaak grappige fase.
Hoe was jij als puber?
"Ik was best wel braaf. Op school werkte ik goed mee. Maar ik was wel mondig. Ik heb nooit in mijn leven gevochten, maar ik vocht wel met woorden. Ik kon van me afbijten. Dat was ook een manier om mij te verdedigen op de speelplaats."
Had je tegen volwassenen ook een grote mond?
"Nee, niet echt. Maar als je aan het puberen bent, dan gieren de hormonen wel door je lijf. Je wordt ineens in vijfde versnelling kwaad, en je weet niet eens waarom. En de mensen die je graag ziet, hebben daar het meeste last van. Mijn ouders en mijn broer dus."
"Het is heel erg nodig om in je jeugd een lachband te hebben, om het via humor draaglijk te maken. Zonder dat je het weglacht."
Waren je ouders streng?
"Nee, ik mocht eigenlijk heel veel. Dat maakte ook dat ik me verantwoordelijk voelde. Ik koos bijvoorbeeld zelf om toch niet té laat uit te gaan. Ik heb er nooit echt misbruik van gemaakt. Ik ging vooral graag buiten een beetje ‘moosen’, dingen kapot maken of zo."
Jullie hadden het thuis niet breed. Hoe bepalend was dat in je tienerjaren?
"Meer dan ik zelf dacht. Maar op dat moment is dat je realiteit, dus je staat daar niet bij stil. Het is normaal dat je gaten in je schoenen hebt. Het is normaal dat je nooit op vakantie gaat, terwijl je klasgenoten naar Italië of Spanje gaan. Onze verste trip was een dag naar De Panne, naar de Meli. Dat was voor mij vakantie, maar op zich vond ik dat niet erg. Het is pas nadien dat je doorhebt dat sommige gezinnen het toch anders hebben. Ik heb het achteraf eerder als een kracht gezien dan dat ik eronder leed. Het heeft mij ook wel gemaakt tot wie ik ben."
Een volbloed puber schaamt zich sowieso al eens voor zijn ouders. Voelde jij ook schaamte tegenover klasgenoten die beter hadden?
"Absoluut. Er kwamen heel weinig vrienden van mij bij ons thuis. Ik ging altijd naar hen. Zo bespaar je je al een stuk schaamte. Maar ik lag wel goed in de groep. Ik was het olijke dikkertje, hè. Vanaf mijn zeven jaar was ik het dikkertje van de klas, maar ik maakte altijd zelf de eerste mop, voor iemand anders dat kon doen. Daardoor werd ik eigenlijk niet gepest, want ik was de grappige kerel. Ik mocht naar best wel veel verjaardagsfeestjes."
Je hebt drie tieners in huis: twee bonuskinderen, zoals je ze zelf noemt, en een zoon. Heb je dingen uit je eigen opvoeding meegenomen naar het leven van nu? Krijgen je kinderen ook veel eigen verantwoordelijkheid?
"Eigenlijk wel. Bij het uitgaan bijvoorbeeld. We zijn van het principe dat we nooit kwaad gaan zijn als je niet op tijd thuis bent. Of als je iets minder nuchter thuiskomt dan gepland. Maar we gaan wel kwaad zijn als je onveilig naar huis komt. Zorg voor je vrienden, en zie dat je vrienden ook voor jou zorgen. Als je merkt dat iemand teveel gedronken heeft of zo.
We proberen daar open over te babbelen, en ze vrijheden te geven. Met als doel dat ze daar zelf mee moeten leren omgaan. Ik denk niet dat we strenge ouders zijn, maar als ik mijn stem eens moet verheffen, dan weten ze het wel."
Je leest veel horrorverhalen over drugs in het uitgaansleven, en andere verleidingen. Maakt dat jou bang?
"In onze tijd was er natuurlijk ook veel verleiding, maar nu is het veel gemakkelijker om eraan te geraken. En het wordt ook vaak verheerlijkt, alsof het cool zou zijn. Ik was onlangs met mijn zoon op een optreden van Tyler, the Creator. Hij is zware fan. Lil Yachty was het voorprogramma, een rapper. Die staat dan voor een vol Sportpaleis en die zegt: ‘Ik ben zo high als iets.’ Dan denk ik: allee, doe dat toch niet. Het staat hier vol met jonge gasten… Daar word ik wel kwaad van. Ik wil niet zeggen dat het vroeger beter was. Kurt Cobain zat er ook stevig aan, hè. Maar ik maak me er soms wel zorgen over. Het is zo snel gebeurd…
Vapen ook, bijvoorbeeld. Jack zegt me dan dat dat toch wel lekker ruikt. Tja, ik kan niks verbieden. Maar ik probeer er wel een bewustzijn rond te creëren."
Hebben jullie zo’n open band dat er over echt alles gepraat kan worden?
"Zeker. We proberen hen echt duidelijk te maken dat ze er niet mee moeten rondlopen als er iets is. Maar het is niet omdat je ergens open over kunt babbelen dat het ook gebeurt. Ik stel vaak van die simpele vraagjes, of ze goed geslapen hebben en zo. Daarmee geef je wel aan dat ze over alles kunnen babbelen. Maar wat ook maf is: met je bonuskinderen babbel je anders, en over andere dingen, dan met je eigen kinderen. Over heikele onderwerpen zoals seks, bijvoorbeeld. Het is gewoon heel cringe om daar met je mama of papa over te babbelen. Met je bonuspapa of -mama gaat dat al wat gemakkelijker."
"Opgroeien, dat is met blutsen en builen. Dus je probeert er te zijn. Onzichtbaar zichtbaar."
Er komt vandaag heel wat op pubers af door sociale media. Is dat iets waar je bezorgd om bent?
"Ik ben daar zeer bezorgd over. Voor ons stopte de school op de speelkoer. Nu loopt alles door via de socials.
Er zijn natuurlijk voordelen aan verbonden. Mijn zoon spreekt bij wijze van spreken beter Engels dan ikzelf. En de kinderen zijn alledrie zware muziekfans. Door TikTok leren ze heel veel nummers kennen, ook uit onze tijd. Ze zien veel van de wereld, wat goed is.
Maar er komen wel heel veel prikkels binnen, en ik vind dat je ook niet alles moet zien op de wereld. Heel veel rauwheid ook - zelfdoding live op TikTok bijvoorbeeld. Daar maak ik mij soms echt wel zorgen over. Daarom vond ik Adolescence zo’n fantastisch schone serie. Ik heb ze al twee keer gezien, en ik ga ze nog eens kijken, want ik wil dat Jack ze ook ziet.
Die serie vertelt heel veel over onze tijd. Ik was daar zwaar door aangedaan. Mijn zoon zit heel veel op TikTok - soms te veel. Ik ben blij dat hij ook een fysieke uitlaatklep heeft: hij speelt basket. Als hij dat niet zou hebben, zou ik mij wel meer zorgen maken."
Heb je voor jezelf ook al schermtijd ingesteld?
"Nog niet, maar ik moet het eigenlijk doen. Ik ben er ook te vatbaar voor. Ik ben veel onderweg met de trein, en wat doe je dan? Mailtjes, en dingen voor het werk. Dan passeren er dingen op Instagram, en dan ben je vertrokken. Maar ik heb ook altijd een boek bij. Ik kan er echt van genieten om eventjes te lezen - terwijl ik wel een muziekje opzet op Spotify natuurlijk." (lacht)
Kijk je ook samen met Jack naar TikTok?
"Ik zit op TikTok, ik heb er één filmpje op gepost van negen seconden. Maar ik zit er vooral op om mee te zijn. Af en toe kijk ik mee met Jack. Niet om te controleren, maar om te weten wat er allemaal te zien is. En om, zoals met die Lil Yachty, te zeggen wat ik ervan denk. Het is door samen naar TikTok te kijken, dat je het over dingen kunt hebben. Of door samen naar een concert te gaan, of naar een basketbalmatch. Als je veel momenten probeert te delen, kom je wel tot een gesprek. Autoritten, dat is ook zoiets. Wij zitten vaak in de auto, en dat zijn ideale momenten om te praten. Je hoeft elkaar niet aan te kijken."
Het is ook zo leuk als je dingen langs kunt delen. Ik ben een enorme Elvis-fan, en tot mijn verbazing wou Jack met mij meegaan naar een geweldige Elvis-imitator. We zaten in de concertzaal, en Jack zei: ‘Papa, ik ken de helft van die liedjes!’ Dat is wel leuk, dat hij mijn muziek leuk vindt. Maar omgekeerd kan hij mij ook verrassen. Tyler, the Creator was een van de beste concerten die ik het afgelopen jaar heb gezien.
Mooi dat je muziek en interesses kunt delen en uitwisselen. Maar Jack is veertien: hallo puberteit?
Hij staat met één been in Pubergem en met zijn ander been nog in Jongetjesland, vind ik. Ik herken heel veel van mezelf in hem. Ook het kwaad worden in vijfde vitesse, van 0 naar 120 in twee seconden.
Maar pubers in huis: hoe kunnen die zo hard sporen nalaten? Kleren, vuile was, eetsporen. Hoe krijg je het klaar? Het heeft geen zin om je daarin op te fokken, ze kunnen er niet aan doen. Ze weten zelf ook niet waarom ze boos zijn. Ook dat is alweer zo herkenbaar.
Charlie Chaplin zei: het leven is een tragedie als je er middenin zit, maar als je er met afstand naar kijkt is het een komedie. Zo kijk ik soms ook naar pubers, met de nodige knipoog en vertedering. ‘Rustig Dompie,’ zeg ik dan tegen mijzelf, ‘het is een hersenvernauwing.’
Je weet dat het ook maar een fase is.
"Ja, ik denk dat het bij mij wel voorbij is ondertussen. (lacht) Maar ik vind wel: de puber mag verdwijnen, maar het kind in jou moet je blijven koesteren. Dat speelse maakt het leven draaglijk."
Kan dat jongetje of die puber zich ook tegen jou keren?
"Ja, Jack heeft ook die gave, vrees ik. Hij is heel goed ter taal - ook weer zo herkenbaar. Hij kan mij met één opmerking pijn doen, hij weet verdikke heel goed hoe hij dat moet doen. Ik probeer het niet persoonlijk te pakken. En aan de andere kant: als je dan samen naar het Sportpaleis gaat, dan heb je samen iets schoons meegemaakt, en dan valt alles weg."
Hoe belangrijk is humor voor jou in het omgaan met tieners?
"Heel belangrijk. Taal en humor waren mijn reddingsboeien, en gelukkig zijn mijn kinderen ook heel grappig, elk op hun eigen manier. Ik lig vaak zelf mee in een deuk. Het is heel erg nodig om in je jeugd een lachband te hebben, om het via humor draaglijk te maken. Zonder dat je het weglacht. En via een kwinkslag kun je ook een boodschap overbrengen. Als er een liefje blijft slapen, dan kan ik bijvoorbeeld zeggen: ‘Allee, ik ga hier niet de sketch met de banaan en de condoom doen, hè?’"
Is Jack veel bezig met zijn looks? De fitnesshype, en de obligate sixpack, merk je daar iets van?
"Ze zijn wel heel erg bezig met hun uiterlijk, ja. Op de socials moet je haar altijd goed liggen, hè. De juiste hoek om een filmpje te maken, de spieren, de kaaklijn. Kijk, voor mij is sporten gezond in het leven staan. Maar ik vind het eerder ongezond om te sporten om een sixpack te hebben. Ik ben dus blij dat er soms ook andere filmpjes voorbij komen. En als je je goed voelt vanbinnen, dan zie je dat ook vanbuiten. Dat klinkt heel erg Phil Bosmans, maar ik vind het wel belangrijk om dat te blijven zeggen.
Ook figuren zoals Andrew Tate: ik babbel wel met Jack over hoe vreselijk ik die man vind. Misdadig vind ik dat! Gelukkig vindt hij die man ook vreselijk. Ik vind het echt belangrijk om dat soort gedrag te benoemen en te veroordelen."
Wat wens je je tieners toe voor de toekomst?
"Ik vind dat ze hun eigen dromen moeten beleven. Het maakt mij niet uit wat ze doen, zolang ze het maar voor zichzelf doen, en hun hart volgen. Ik ben zelf misschien te lang in een ‘sorry-modus’ blijven hangen, een soort schuldgevoel. Ik wens hen dus toe dat ze niet te nederig zijn. Mijn lievelingsquote is ‘wees maar jezelf, er zijn anderen genoeg.’ Daar moet je echt naar leven, vind ik. Durf jezelf te zijn, want dat is de beste versie van jezelf, en zo kun je ook andere mensen gelukkig maken."
Wat hoop je dat ze later gaan zeggen als ze terugblikken op hun tienerjaren en hun opvoeding?
"Ik hoop vooral dat ze gaan zeggen dat ze zichzelf mochten zijn. Dat er niks taboe was, en dat ze met alles bij ons terecht konden. Mijn lief is ook een supermama. Die is heel goed in alles bespreekbaar maken.
We maken ook fouten natuurlijk. Er zijn situaties waarvan je denkt: daar had ik beter op kunnen reageren. Maar we proberen een vangnet te zijn. Opgroeien, dat is met blutsen en builen. Dus je probeert er te zijn. Onzichtbaar zichtbaar zijn, dat is het vooral, hè? En zeker met een puber. Je moet constant stand-by zijn. Soms wil je te zichtbaar zijn, je moet er balans in vinden. Dat is de kunst van het opvoeden, denk ik: onzichtbaar zichtbaar zijn."
Zin om te luisteren naar de podcast Typisch Tieners?
